මිනිසා විසින් දේපළ වස්තු සම්පත් සිතින් අල්ලා ගෙන සිටී ද එසේ අල්ලා ගෙන සිටින තාක් කල් ශෝකය ම දුක ම විඳින්නට සිදු වේ. “තණ්හාය ජායතී ශෝකෝ” යි ධර්මයේ සඳහන් වන්නේ ඒ නිසා ය. “තණ්හා පච්චයා උපාදානං, උපාදාන පච්චයා භවො” යි සඳහන් වූයේත් එය මය. තණ්හාව හේතු ‍කොට ගෙන උපාදානය හෙවත් දැඩිව අල්ලා ගැනීම උපදී, උපාදානය නිසා භවය හෙවත් නැවත නැවත ඉපදීම සිදුවේ. දූ දරු නෑදැ සමීපතමයන්, වස්තු දේපළ සිතින් අත් නොහැර තණ්හාවෙන් දැඩි සේ අල්ලා ගෙන මිය යන්නෝ ඒවා ම ඇසුරු කොට ගෙන ප්‍රේතයන්ව උපදිත්, එසේ ඉපද අවුරුදු දහස් ගණන් ලක්ෂ ගණන් දුක් විඳිති.

ඇතුල්කොට්ටේ ගුප්ත ගවේෂණ මධ්‍යස්ථානයේ වයස අවුරුදු හැත්තෑ පහට වැඩි රෝගීනට, භූත දෝෂ ඇති අයට ප්‍රතිකාර නොකරති. එසේ ප්‍රතිකාර නොකරන්නේ එවැනි ශාරීරිකව දුර්වල අය ප්‍රලය වී දඟලන්නට වුවහොත් අනතුරු දායක බැවිනි. කොයිතරම් සද්භාවයෙන් ප්‍රතිකාර කළත් එවැනි වයස්ගත දුර්වල රෝගියකු යක්ෂාරූඪයෙන් දඟලා මරණයට පත්වුවහොත් චෝදනාවලට ලක්වියහැකි බැවිනි. එසේ ම බණ භාවනාවට යොමු නොවී ආධ්‍යාත්මීය දියුණුවක් නොලැබූ වයස්ගත දුර්වල අයට පවරන බෝධි පූජා ආදී ආගමික වතාවත් හරියට සිදු නොකරන බැවිනි. ඒ තුළින් ඔවුන්ගේ චිත්ත ඒකාග්‍රතාව ගොඩ නොනඟා ප්‍රතිකාර කළ නොහැකි බැවිනි.

මාතර කුසුමාවතීට වයස අවුරුදු අසූවකි. ඇගේ දියණිය ඇයට ප්‍රතිකාර සඳහා දිනයක් වෙන් කැර ගත්තේ බොරු වයසක් (අඩුවෙන්) ඉදිරිපත් කිරීමෙනි. දුරකතනයෙන් දිනය වෙන් කොට ගෙන ප්‍රතිකාර සඳහා මධ්‍යස්ථානයට ගෙන එන තුරු ඇය මෙතරම් වයස්ගත යැයි ගවේෂකවරයා දැන නොසිටියේය.

කුසුමාවතී අධික රුධිර පීඩනයෙන් පෙළෙන්නියකි. රාත්‍රී නින්දේදී හීනෙන් බියට පත්ව කෑ ගසා ගෙන අවදි වෙයි, ශාරීරිකව දැඩි වේදනාවට පත්ව කෙඳිරි ගාමින් ඇඳට ම වී කල් යවයි. මේ සියල්ලට ම වඩා අවුරුදු පහක් තිස්සේ දකුණු කකුලේ සුව නොවන විශාල තුවාලයකින් පීඩා විඳියි. දුර්ගන්ධය හමන නිසා තුවාලය නිතර ම වසා බැඳ තබා ඇත. දියණියත්, මිනිබිරියකුත්, තවත් ඥාතීන් දෙදෙනෙකුත් සමඟ රෝගී මහලු කාන්තාව දෙපසින් අල්ලාගෙන වත්තම් කැර ගෙන ප්‍රතිකාර මධ්‍යස්ථානයට ගෙනාහ. මාතර තරම් දුරබැහැර සිට ගෙනා බැවින් ආපසු යැවිය නොහැකි නිසා ගවේෂකවරයා රෝගියා පරීක්ෂාවට ගත්තේය.

ශක්ති කිරණ එල්ල කරන්නටත් පෙර රෝගී මහලු කාන්තාව ප්‍රලය වී කෑ ගසන්නට වූවාය. එක්වරම පාලනය කිරීම ඇයට ශාරීරිකව ඔරොත්තු නොදෙන බැවින් දින විසි එකක් ගමේ පන්සලේ දී බෝධි පූජා පවත්වා නැවත එන්නැයි ද බෝධි පූජාවට මෑණියන් නොවරදවා කැඳවාගෙන යා යුතු යැයි ද ගවේෂකවරයා දියණියට නියම කළේය. එසේ කළේ ගමන් අපහසුතාව නිසා ම මෙය අත්හැර දමනු ඇතැයි සිතා ගෙන ම ය.

කෙසේ හෝ ඔවුහු බෝධි පූජා පවත්වා නැවත පැමිණියහ. එදින ද ඇය මහ හඬින් හූ කියා ගෙන දරුණුවට ප්‍රලය වූවාය. ඇයට ආවිෂ්ටව ඇති භූතාත්මය ප්‍රබල අමනුෂ්‍යයෙකු බව වටහාගත් ගවේෂකවරයා නැවතත් දින දහ හතරක් බෝධි පූජා පවත්වා නැවත එන්නැයි නියම කළේය.

ඔවුන් ඒ නියමයන් ද ඉටුකොට නැවත පැමිණියහ. ඒ වන විට තරමක් නම්‍යශීලීව සිටි භූතාත්මය කුසුමාවතීට ආවිෂ්ට විය. ගවේෂකවරයා භූතයා සමඟ කතා කළේය.

“කවුද මේ වයසක අම්මගෙ ශරීරයට ඇතුළුවෙලා හිරිහැර කරන්නෙ?”

“මේකි මහා කපටි ගෑනි. වංචාකාරී. මම මේකිව දුක් දීලා, මරාගෙන යන්න ආපු කෙනෙක්.”

“හරි හරි මේ කවුද කියලයි ඇහුවේ?”

“මම මේකිගෙ බෑණා” යි කී භූතාත්මය “මේ ඉන්නේ මගේ ගෑනීයි” රෝගියාගේ දියණියට අත දික්කොට පෙන්වීය.

“මොකක්ද නම?”

“කුසුම්සිරි”

“ඇයි ඉතින් නැන්දම්මාට හිරිහැර කරන්නෙ?”

“මේකි මාව රැවටුවා. බොරුකාරි, දෑවැද්ද දෙනවැයි කියලා අඩුවෙන් දුන්නෙ?”

“මොනව ද අඩුවෙන් දුන්නෙ?”

“අක්කර එකහමාරක ඉඩමක් දෙනවැයි කියලා දුව කසාද බැන්දට පස්සේ දුන්නේ පර්චස් විස්සයි, මම මේකිගෙන් පළිගන්නවා.”

“පළිගන්න තමුන් මොනව ද කරන්නෙ?”

“මේකිගෙ කකුලෙ තියෙන තුවාලය උදේ හවස ලෙව කනවා. ඕක සනීප වෙන්න මම ඉඩ තියන්නේ නෑ” යි භූතාත්මය දැන් සපමින් කීවේය.

“තමුන් මළේ කොයි කාලෙ ද?”

“අවුරුදු පහකට කලින්”

“මොනවා වෙලා ද මැරුණේ?”

“පපුවෙ අමාරුවක් හැදිලා. මම ජීවත්වුණේම මුන් එක්ක තරහෙන්. මේ වංචාව, බොරුව, රැවටිල්ල නිසා මම මේ ගෑනිටයි දූටයි දෙන්නටම හැමදාම බැන්නා. මුන් බොරුවෙන් ජීවත් වෙන්නේ. දැන් මෙතනට මේකිව ගෙනාවෙත් දූ බොරු වයසක් කියලනෙ. මුන් මහා වංචාකාර පවුලක්” යි භූතයා කියාගෙන කියාගෙන ගියේය.

මේ දරුණු වෛරයෙන් භූතයා පෙළෙන අවස්ථාවක් බැවින් මහලු කාන්තාව ද මැරේ යැයි බිය වූ ගවේෂඛවරයා වහාම රෝගියා පියවි සිහියට පත් කළේය. ‍‍

“ඇත්තද මේ කතාව අක්කර දෙකහමාරක් දෙනවැයි කියලා දෑවැද්දට දුවට දුන්නේ පර්චස් විස්සදැ”යි ගවේෂකවරයා කුසුමාවතීගෙන් ඇසීය. ‍‍

“…………..” ඇය නිහඬව බිම බලා ගත්තාය. ‍‍

“ඒක ඇත්තදැÓයි දුවගෙන් ඇසීය.

“ඔව්” දුව කීවාය.

“තමුන්ට මතක හැටියට මේ ඉඩමේ පැරැණිම අයිතිකාරයා කවුදැÓයි නැවත කුසුමාවතීගෙන් ඇසීය.

“මේක අපේ පරම්පරාවෙ ඉඩමක්, බොහෝම පැරණි උරුමයෙන් එන ඉඩමක්, මට මතක තියෙන කාලෙ ආච්චි සීයා භුක්ති වින්දා. ඊට පස්සේ මගේ අම්මා තාත්තා, දැන් මට.”

‍“ඉතින් ආච්චි සීයා මැරෙනකොට ඉඩම අරගෙන ගියා ද? නැහැනෙ. අම්මා තාත්තා මැරෙනකොට ඉඩම අරගෙන ගියා ද? ඒත් නැහැනෙ, තමනුත් මැරෙන කොට ඒක මේ දුවට අතහැරලා යන්න වෙනවා. ඒත් තමුන් තවමත් සිතෙන් ඉඩම බදාගෙන ඉන්නේ. දැන් වයසයි, ලෙඩයි නිසා ඉඩම බලන්නවත් යන්න බෑ. ඒත් ඉඩම බදාගෙන ඉන්නවා නේද? අනිත් කාරණය දුව කසාද බැඳලා දෙනකම් අච්චර දෙනවා මෙච්චර දෙනවා කියලා මිනිස්සු රවටලා වැඩේ කෙරුණාම මඟ අරින නැන්දම්මලාට මේවා හොඳ පාඩම්. දැන් මේ ඉඩමක් නිසා බෑනා මැරිලා ප්‍රේතයෙක් වෙලා දුක් විඳිනවා. නැන්දම්මත් අනිවාර්යයෙන්ම ඔය ඉඩමෙම ප්‍රේතියක් වෙලා උපදිනවා. දැන්වත් ඔය තණ්හාව අතහරින්නැÓයි ගවේෂකවරයා රෝගියාට කීවේය.

රෝගී කාන්තාව බියෙන් වෙව්ලන්නට වූවාය.

“ඔන්න ඔය ඉඩම මේ මිනිබිරීට ලියලා දාන්න. නැත්නම් බෑනාගේ ප්‍රේතයා තමුන්ව මරාගෙන යාවි” යි කී ගවේෂකවරයා යළිත් ඇය ආවිෂ්ට කොට භූතයා ඇමැතීය. ‍‍

“කුසුම්සිරි ජීවත්වුණේ කොහොම ද?Ó‍

“මම ජීවත්වුණේ මගේ රස්සාවෙන්.”

“අන්න හරි. කුසුම්සිරි ජීවත්වුණේ තමන්ගෙ රස්සාවෙන්. ඒක අභිමානයෙන් කියන්න පුළුවන් නැත්නම් නැන්දම්මගෙන් දේපළෙන් ජීවත්වුණා නම් ඒක මහ මදිකමක්. මේක කුසුම්සිරිට වෙස්වලාගෙන ආපු ආශිර්වාදයක්. උඹේ ඉඩම් ඕනැත් නෑ. උඹව ඕනැත් නෑ කියලා මේ වයසක අම්මා අතහැර දාලා සිද්ධස්ථානයකට වෙලා පිනට දහමට සිත යොමු කරන්න.”

“අනේ! ඔව් තාත්තේ! ආච්චිට කරදර නොකර යන්න තාත්තේ, අපි තාත්තාට පින් දෙනවානෙ. ඇයි පින් ගන්න බැරි ද?” යි කුසුම්සිරිගේ දුව කීවාය.

“මට පින් තියෙනවා. මම පන්සලේ දායක සභාවෙ ප්‍රධාන දායකයෙක්නෙ. දුව දන්නවනෙ. මට පින් තියෙනවා” යි භූතයා කීවේය.

“මෝඩ කතා කියන්න එපා. පින් තියෙන කෙනෙක් මේ වයසක අම්මගෙ තුවාලෙ ලෙව කනව ද? ඔන්න ඔය ජරාව අතහැරලා යන්න. නුවණින් කල්පනා කරන්න. අවුරුදු දහස් ගණනක් දුක් විඳිනව ද? නැත්නම් නිදහස් වෙනවදැ?” යි ගවේෂකවරයා කීවේය.

“ම්…. ම්… එහෙනම් මාව හොඳ තැනකට යවන්න.

පලතුරු වට්ටියක් ගෙන්වා භූතාත්මය එයට සම්බන්ධ කොට මාතර බෝධීන් වහන්සේ අසලට යැවීය.

Advertisements

“මම මගේ තාත්තාට ගැහැව්වා. තාත්තගෙ ඔළුවට පොල්ලකින් ගැහුවෙ. ඔළුව පැළිලා ලේ ගැලුවා. තාත්තව ගෙදරින් පන්නා ගත්තා. ඒ සිද්ධිය මතක් වෙනකොට මාව දැවෙනවා.” සහෝදරයකුගේ ශරීරයට ආවිෂ්ට වූ ප්‍රේතාත්මයක් කීවේය.

“ඇයි ඔබ තාත්තාට ගැහුවෙ?”

“තාත්තා පැන්ෂන් ගිය පෝස්ට් මාස්ටර් කෙනෙක්. ගණිකා නිවාසයක ඉඳලා අහුවෙලා පොලීසියෙන් උසාවි දැම්මා. ඇප දීලා ගෙදර අරගෙන ආවා. ආයෙත් ඒ වගේ සිද්ධියක් වුණා. ලැජ්ජාව ඉවසන්න බැරි තැන මම තාත්තාට ගැහුවා.”

රණවීර හතළිස් හැවිරිදි පාසල් ගුරුවරයෙකි. ඔහුගේ බිරිය විද්‍යා ගුරුවරියකි. රණවීරගේ බෙල්ලේ දැඩි වේදනාවක් හටගෙන ඇත. ඊට අමතරව හීනෙන් බියට පත්ව කෑ ගසාගෙන අවදි වෙයි. නෑම ඇඟ සේදීම ප්‍රතික්ෂේප කොට නිවසේ අඳුරු මුළුවලට වී නිදා ගනී. දැන් රැකියාවට යන්නේ ද නැත. ඔහුගේ බිරිය මානසික වෛද්‍යවරයකු වෙත ඔහු කැඳවාගෙන ගොස් ප්‍රතිකාර කළත්, දැනට මාස දෙකක් ගත වුවද කිසිම වෙනසක් සිදු වී නැත. විද්‍යා ගුරුවරියක වන ඔහුගේ බිරිය ගුප්ත විද්‍යාවත් පිළි නොගත් තැනැත්තියකි.

රණවීරගේ සහෝදරයෝ ඉවසන්නට බැරිම තැන රෝගියා ඇතුළුකෝට්ටේ ගුප්ත ගවේෂණ මධ්‍යස්ථානය කරා ගෙන ආහ. ඔහුගේ බිරියත් ඔවුන් සමඟ පැමිණියාය.

ආධ්‍යාත්මීය උපදේශකවරයා රෝගියා පිළිබඳ විස්තර විමසන විට ‍රණවීරගේ බිරිය පැවසුවේ “මහත්තයාට තියෙන්නේ මානසික අමාරුවක්, ඔය ගුප්ත දේවල් මම නම් පිළිගන්නෙ නෑ. විශ්වාස කරන්නෙත් නෑ” යනුවෙනි.

“එහෙම නම් මේ ලෙඩාව අරගෙන යන්න, ඔය බුලත් පඬුරුත් අරගෙන යන්නැ” ගවේෂකවරයා කීවේය.

“අනේ! මහත්තයා, මෙයා කියන දේවල්වලට අපි වෙනුවෙන් ඉවසන්න, සමාවෙන්න, දැන් මාස ගණනක් වුණා මෙයාගෙ ප්‍රතිකාරවලින් මල්ලිව සනීප කැරගන්න තිබුණනෙ. දැන් මල්ලි රස්සාවට යන්නෙත් නෑ. මහත්තයා අපට බෞද්ධ පිළිවෙත් විශ්වාසයි, සමාවෙලා අපේ මල්ලිට ප්‍රතිකාර කරන්නැÓයි සහෝදරයෙක් කීවේය.

ගවේෂකවරයා ශක්ති කිරණ එල්ල කරන විට ම රණවීර ඇද වැටුණේය.

“මානසික අමාරුවලටත් මෙහෙම කරන කොට ඇද වැටෙනවාදැÓයි ගුරුවරිය දෙස බලා ගවේෂකවරයා අසන විට ඇය බිම බලාගත්තා ය. රෝගියා ඉතා දුර්වලව සිටි බැවින් ඔහු දිෂ්ටි නොගන්වා ගමේ පන්සලේ දී බෝධි පූජා විසි එකක් පවත්වා නැවත එන්නැයි උපදෙස් දුන්නේය.

බෝධි පූජා අවසන් කොට නැවත පැමිණි දිනයේ දිෂ්ටි ගන්වන විට රණවීර ප්‍රලය වූයේය. ගවේෂකවරයා ප්‍රශ්න කරන්නට විය.

“කවුද මේ ශරීරයට රිංගාගෙන ඉන්නෙ?”

“මම හර්ෂ”

“හර්ෂ කියන්නේ කවුද?”

“මේ රණවීර අය්යාගෙ මල්ලී”

“කොයි කාලෙ ද මැරුණෙ?”

“අවුරුදු අටකට කලින්”

“මැරුණෙ මොනවා වෙලා ද?”

“එල්ලිලා මැරුණෙ”

“ඇයි ජීවිතේ නැති කර ගත්තේ?”

“මම තාත්තට ගැහුවා. තාත්තගෙ ඔළුව පැළිලා ලේ ගැලුවා, ඒක මතක් වෙන කොට ඉවසන්න බැරුව ජීවිතේ නැති කැරගත්තා. මේකයි සිද්ධ වුණේ.”

“මගේ තාත්තා ගණිකා නිවාසෙක ඉඳලා පොලීසියට අහුවෙලා උසාවි දැම්මා. අපි ඇප දීලා අරගෙන ආවා. ඊට මාසෙකට විතර පස්සෙ ගෑනු ‍නාන තැනක බලා ඉඳලා මිනිස්සු අල්ලගෙන ගහලා ගහලා ගෙදරට ගෙනැත් දැම්මා. ලැජ්ජාව ඉවසන්න බැරුව පොල්ලක් අරගෙන තාත්තට ගහල ගෙදරින් එළෙව්වා. ගෙදරට එන්න දුන්නේ නෑ. තාත්තාම ගෙදරින් යන්න ගියා. මම කරපු දේ අයියලයි අක්කයි අම්මයි අනුමත කළා. තාත්තා කඩ කාමරයක් කුලියට අරගෙන ජීවත් වුණා. මම මොනවා කළත් හදවතෙන් දුක් වුණා. තාත්තා පොලු පාර කාලා ඔළුවෙන් ලේ ගලන කොට ඔළුව අතගාල අතේ ලේ තැවරුණු හැටි බලපු ආකාරය මට මැවි මැවී පෙනෙන්න ගත්තා. ඒ මානසික පීඩාව දරා ගන්න බැරිව තැන තමයි මම එල්ලිලා මැරුණා” යි භූතාත්මය කීවේය.

“ඉතින් මේ රණවීරට කරදර හිරිහැර කරන්නෙ මොකද?” යි ගවේෂකවරයා ඇසීය.

“මගේ හිතේ තියෙන දුක වේදනාව මට තුනී කැර ගන්න ඕනෑ. තාත්තගෙන් සමාව ගන්න ඕනෑ. ඒකයි පොඩි අයියගෙ ඇඟට රිංගුවේ. එයාගෙ ඇඟට විතරයි මට රිංගන්න පුළුවන්. ඒකයි රිංගුවේ. ඒ මිසක පොඩි අයියට හිරිහැර කරන අදහසින් නොවෙයි.”

“හර්ෂ බෞද්ධයෙක් ද?”

“ඔව් මම බෞද්ධයෙක්.”

“බුදු දහමේ උගන්වන්නේ අතීතයත් අතහරින්න, තවම නොපැමිණි අනාගතයත් අතහරින්න. වර්තමානයේ ජීවත්වෙන්න කියලා. අතීතයේ සිද්ධ වුණ වැරදි තැන මෙනෙහි කරමින් හිටියොත් ඒ අකුසලය තවත් බරපතළ වෙනවා, වෙච්ච දේ සිද්ධ වෙලා ඉවරයි, ඒක අතීත සිද්ධියක් විතරයි. තාත්තා ඒ වගේ දේකට පෙළඹුණේ අම්මගෙ අඩුපාඩුවක් නිසා වෙන්නත් බැරි නෑ. හැබැයි හර්ෂ ජීවිතේ නැති කැර ගත්ත එක නම් බරපතළ වරදක්.” යැයි කියූ ගවේෂකවරයා තවත් සතියක් බෝධි පූජා පවත්වන ලෙසත්, දැන් ආපසු ගෙදරට පැමිණ සිටින තාත්තා ද බෝධි පූජාවට කැඳවාගෙන යන ලෙසත්, සතියකට පසු නැවත එන ලෙසත් උපදෙස් දුන්නේය.

ඊළඟ දිනයේ හර්ෂගේ පියා ද ගවේෂණ මධ්‍යස්ථානය කරා දූ දරු පිරිස සමඟ පැමිණියහ. එදින ද රණවීර දිෂ්ටි ගැන්වූ විට හර්ෂගේ භූතාත්මය ආවේශ විය.

භූතාත්මය අඬන්නට විය. දිගින් දිගට අඬන්නට විය. “අනේ මගේ බුදු තාත්තේ මට සමාවෙන්නැÓයි දෙපා අල්ලා ගෙන අඬන්නට විය.

හර්ෂගේ තාත්තා ද දුක දරා ගන්නට නොහැකිව භූතාත්මය වැහුණු රණවීර බදාගෙන හඬන්නට විය.

“පුතේ පුතා වැරදි නැහැ. මමයි වැරදි. මම පුතා වෙලා පුතා මම වුණා නම් මමත් කරන්නේ ඔය ටිකමයි. මගේ තාත්තා ඒ වගේ දෙයක් කළා නම් මමත් ගහනවා. පුතා ඒ දේ කළේ පවුලේ ගෞරවය වෙනුවෙන්, මම තරහ නෑ පුතේ” යි රණවීරගේ පියා ද හඬන්නට විය.

“පුතේ පුතා දුක්වෙන්න එපා. තාත්තා දැන් හරිම හොඳයි. පුතාගෙ මරණයෙන් පස්සේ තාත්තා ආපහු ගෙදර ආවා. දැන් තාත්තා ඉන්නේ අපිත් එක්කමයි. සමහර විට තාත්තා එහෙම වුණේ මගේ අඩුපාඩු නිසා වෙන්නත් ඇති පුතේ” යි රණවීරගේ අම්මා ද භූතාත්මයට කරුණු කීවාය.

ඒ කතාවලින් පසු හර්ෂට අමුතු ශක්තියක් ලැබුණු බව පෙනෙන්නට විය.

“හරි හරි දැන් හැම කෙනෙකුට ම කාරණය පැහැදිලියි. තාත්තත් දැන් නිවැරැදි වෙලා හොඳ මිනිහෙක් වශයෙන් ජිවත් වෙනවා. හර්ෂ ඔය කාරණා හිතේ හිර ‍කරගෙන ඉඳලා ප්‍රේතයෙක් වෙලා ඉන්නේ. දැන් හර්ෂ හිතන්න ඔබ දැන් මේ පවුලේ කෙනෙක් නොවෙයි, බාහිර ජීවියෙක්. දැන් හිත හදාගන්න. ඔබ නිවැරැදි බව හිතන්න. තාත්තා ඔබට සමාව දුන්නා. ඔබ එදා කළ දේ වැරැදි නැතැයි තාත්තාමත් පිළිගන්නවා. දැන් ඔය දුගතිගාමී භවයෙන් මිදී ඉහළ තලයකට යන්න අධිෂ්ඨාන කැර ගන්නැ” යි ගවේෂකවරයා භූතාත්මයට උපදෙස් දුන්නේ ය.

“හොඳයි මහත්මයා මම ඒකට මොකක්ද කරන්න ඕනැ?”

“දිට්ඨෙව දිට්ඨ මත්තං භවිස්සතී
සුතේ සුත මත්තං භවිස්සතී
මුතේ මුන මත්තං භවිස්සතී
විඤ්ඤාතේ විඤ්ඤාත මත්තං භවිස්සතී”

යමක් දැක්කොත් එය දැකීමත් පමණකියි අතහරින්න. ඇසුණු දේ ඇසීමක් පමණකියි අත හරින්න. යමක් මතකයට ආවොත් එය මතකයක් පමණකැයි අත හරින්න. යම් සිතක් පහළ වුණොත් එය සිතුවිල්ලක් පමණකැයි අත හරින්නැ යි බුදු රජාණන් දේශනා කැර තියෙනවා. ඒ නිසා අතීතයෙන් සිතට මතුවෙන මතකය අත හරින්න. ඒ මතකයට නැ‍ඟෙන සිද්ධිය ඉවරයි. නිරුද්ධ වෙලා ගිහින්, ආයෙත් එහි අල්ලා ගන්නට වටිනාකමක් නැතැයි සිතා අත හරින්න.

මම ඔබේ පවුලේ අයට නියම කරනවා ඔබේ නමින් ගෙදර සාංඝික දානයක් දී පින් අනුමෝදන් කරන්න කියා. ඒ දානයෙන් පසු අපි නැවත හමුවෙමු යි ගවේෂකවරයා පැවැසීය.

පවුලේ අය මියගිය හර්ෂ වෙනුවෙන් ඉතාම වුවමනාවෙන් ඔහුගේ භවය සුවපත් කරන අදහසින් ස්වාමීන් වහන්සේ පහළොස් නමකට සාංඝික දානයක් පිරිනමා නැවත පැමිණියහ. එදින ද රණවීරට භූතාත්මය ආවිෂ්ට විය.

“මට හරි සතුටුයි මහත්තයා. දැන් අපේ තාත්තා හරිම හොඳයි” කියා භූතාත්මය පියාගේ දෙපා අල්ලා වැන්දේය.

සුදු නෙළුම් මල් වට්ටියකට සම්බන්ධ කොට භූතාත්මය කළුතර බෝධියට යැවීය.

අවස්ථාවෙන් මඟ හැර තමන්ගේ වාසියට කටයුතු කිරිම බොහෝ දෙනාගේ සිරිතය, වගකීම් මඟ හැර ඇඟ බේරා ගැනීම ද එවැන්නකි, වර්තමානයේ මිනිස්සු පොතක් ඉල්ලා ගෙන ගියත් අයිතිකරුවා විසින් ආපසු ඉල්ලනු ලබන තුරු නිහඬව සිටිම මිනිසුන්ගේ සිරිතක්ව පවතී. අයිතිකරුවාට අමතක වී ගියොත් එතැනින්ම ගිණුම වසා තබන තරමටම බොහෝ දෙනා පුරුදු වී සිටිති. එහෙත් විශ්වය මේ සියල්ල බලා සිටින බව අවස්ථාවාදීහු නොදනිති, කර්මයට අනුව විපාකය සකස් වී හමාර ය. කවදා හෝ පොළියත් සමඟ ගෙවන්නට සිදු වෙනවා ම ය.

ධීරසේකර කොට්ටාවේ පදිංචි පාසල් ගුරුවරයෙකි, හැටපස් හැවිරිදි ඔහු දෙදරු පියෙකි, දැනට අවුරුදු දෙකක පමණ කාලයක සිට ධීරසේකර ආතතියෙන් පෙළේ යැයි මනෝ වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලැබූව ද සුවයක් නොවීය. නින්දෙන් ගැස්සී බියවී අවදි වීම, නින්දේදී යමෙක් කකුලෙන් අදින බව දැනීම, කෙනෙකු රාත්‍රි නිවසේ ඇවිදින අඩි සද්ද ඇසීම, නිවසේ දුර්ගන්ධයක් දැනීම, බත් හැළියට කූඹි පැමිණීම, නිවස තුළට කුඩා සතුන් පැමිණීම, ආදි උපද්‍රව ධීරසේකරටත් පවුලේ අයටත් තිබුණි.

“සිළුමිණ” පත්‍රයේ ‘පියවි ඇසින් ඔබ්බට’ විශේෂාංගය කියවන ධීරසේකර දිනක් සිය බිරියත් සමඟ ඇතුළුකෝට්ටේ ගුප්ත ගවේෂණ මධ්‍යස්ථානය සොයා ගෙන පැමිණියේය. ආධ්‍යාත්මීය උපදේශකවරයා මුණ ගැසී තමන්ට එළඹ ඇති දුක් කරදර පැහැදිලි කළේය.

පළමු ගවේෂණයේ දී ධීරසේකර ප්‍රලය වී හූ කියාගෙන බිම වැටී අඬන්නට වූයේය. ඉන් එහා දෙයක් මතු කැර ගන්නට නොහැකි වූ බැවින් දින විසි එකක් ගමේ පන්සලේ දී බෝධි පූජා පවත්වා නැවත එන්නැයි උපදෙස් දුන්නේය.

බෝධි පූජා අවසන් කොට නැවත පැමිණ දිනයේ ධීරසේකර ඉස්කෝලෙ මහත්මයා යළි ප්‍රලය වූයේය. ගවේෂකවරයා භූතාත්මය සමඟ කතා කළේය.

“කවුද මේ ශරීරයට ඇතුළුවෙලා ඉන්නෙ?”

“මම ජයපාල”

“කවුද මේ ජයපාල කියන්නෙ?”

“මෙයාගෙ ගේ හදපු මේසන් බාස් උන්නැහේ.”

“ඇයි ඉතින් මෙයාගෙ ඇඟට රිංගුවේ?”

“මුගෙන් පළිගන්න ඕනෑ.”

“ඇයි මෙයා මොනවා කළාට ද?”

“මූ වංචාකාරයා. මූට දඬුවම් කරන්න ඕනෑ. මේක මගේ ගනුදෙනුවක්, මහත්තයා මේකට අත දාන්න එපා” යි භූතාත්මය කීවේය.

ධීරසේකරට පියවි සිහිය ලබා දී ඔහුගෙන් ජයපාල ගැන ඇසීය.

“ජයපාල කියන්නේ අපේ ගෙයි වැඩ කළ මේසන් බාස් උන්නැහේ. ගේ හදාගෙන යන අතරේ ජයපාල බාස් උන්නැහේ පපුවෙ අමාරුවක් හැදිලා මැරුණා. ඊට පස්සෙ වෙන බාස් කෙනෙකුට කියලා ගෙයි වැඩ ආයෙත් පටන් ගත්තා” යි ධීරසේකර කීවේය.

“ජයපාලත් එක්ක අමනාපයක් එහෙම වුණා ද?”

“අනේ! නෑ. මම මළ ගෙදරත් ගියා, හත් දවසේ පින්කමටත් ගියා. හොඳ මනුස්සයා, එහෙම අමනාපයක් තිබුණේ නෑ.”

“හොඳයි එහෙනම් තවත් බෝධි පූජා හතක් පවත්වලා ජයපාලටත් පින් අනුමෝදන් කරලා ආයෙත් එන්නැ” යි ගවේෂකවරයා කීවේය.

ධීරසේකර බෝධි පූජා හත පවත්වා නැවත ආවේය. එදින ද ඔහු දිෂ්ටි ගන්වා භූතාත්මය සමඟ ගවේෂකවරයා කතා කළේය.

“දැන්වත් මේ ශරීරයෙන් ඉවත් වෙලා යනවා ද?”

“බැහැ බැහැ මම යන්නේ නෑ. මුගෙන් පළි අරගෙන මිසක්.”

“මොකක්ද ඔය අමනාපය?”

“මුගෙන් දෙයක් මට ගන්න තියෙනවා.”

“මොනව ද ගන්න තියෙන්නෙ?”

“සල්ලි, සල්ලි, මට මුගෙන් මුදලක් එන්න තියෙනවා. මම මැරුණාම ඒක නොදී මූ මඟ ඇරියා. කපටියා.”

“කීයක් ද එන්න තියෙන්නෙ?”

“රුපියල් අටදහස් දෙසීය හැත්තෑ පහක්.” (8275)

“හරියට ම ගණන මතක ද?”

“ඔව්! මට හොඳට මතකයි. ඉස්පිරිතාලෙ ඇ‍ඳේ ඉඳගෙන මතකයෙන් ගණන හැදුවා. හරියටම හරි.”

“ඉතින් ඔය මුදල කොහොම ද ඉල්ලුවේ?”

“හීනෙන් පෙනුණා. පෙනුණා. ඉස්කෝලෙ මහත්තයා ගණන් ගත්තේ නෑ. ඒ සැරේ මමයි ලෙඩ කරලා, සද්ද බද්ද ඇති කරලා මෙතැනට එන්න මෙයාව පෙළඹෙව්වේ!”

ධීරසේකර පියවි සිහියට පත් කොට මේ ජයපාලට රුපියල් අටදහස් දෙසිය හැත්තෑ පහක් මේසන් කුළිය යන්න තියෙනවා ය කියන්නේ ඇත්තදැයි ගවේෂකවරයා ඇසීය.

“ඔව්” යැයි ඔහු හීන් හඬින් පැවසුවේය. බිරිය බිම බලාගෙන සිටියාය.

“ජයපාල මැරිලා දැන් කොයිතරම් කල් ගත වෙලා ද?”

“අවුරුදු විස්සක් වෙනවා.”

“බලන්න ඔය මුදලට ජයපාලගේ මරණයේ කටයුතු කැර ගන්න දෙන්න තිබුණානෙ. නැත්නම් දාන මාන පින්කමට දෙන්න තිබුණනෙ. ඔය මුදල අවුරුදු විස්සකට කලින් ලොකු මුදලක්, සංසාර ගමනේදී දිගින් දිගට ගෙනියන්න වෙනවා. මහත්තයගෙ ණය වෙනුවෙන් මේ නෝනත් දුක් විඳිනවා. දරුවන්ටත් විඳවන්න වේවි. මේ ලැබුණු අවස්ථාවෙන් ප්‍රයෝජන අරගෙන ඔය ණය ගනුදෙනුව ඉවරයක් කැර ගන්න. භූතයන්ගේ වැඩ විශ්වාස කරන්න බෑ. බලන්න දැන් අවුරුදු විස්සක් තිස්සේ පස්සෙන් ආවානෙ. තමන්ගෙන් යන්න තිබෙන මුදලක් බව තමන්ම පිළිගන්නවානම් මහත්තයා සාධාරණය ඉෂ්ට කරන්න. මළවුන්ට සාධාරණය ඉෂ්ට කිරීම ඒ අයට ලොකු සහනයක්, පිනක්.” යැයි ගවේෂකවරයා ධීරසේකටත් බිරියටත් කරුණු පැහැදිලි කළේය.

“ඒක කොහොම ද කරන්න ඕනෑ.”

“දෙන්නත් එක්ක දැන් ගෙදර ගිහින් ඒ මුදලට සාධාරණ පොළියකුත් අවුරුදු විස්සට ගණන් හදලා ජයපාලගේ බිරියට දීලා එන්න, සති දෙකක් බෝධි පූජා පවත්වන ලෙසත්, ඒ බෝධි පූජාවේදී ජයපාල නමින් සුදු මල් වට්ටියක් බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කරන ලෙසත් උපදෙස් දුන් අතර එම බෝධි පූජාවට සහභාගි වන ලෙස ජයපාලගේ ප්‍රාණ කාරයාට ද නියම කළේය.

සති දෙකකට පසු ඔවුහු නැවත පැමිණියහ. ගවේෂකවරයා භූතාත්මය ගෙන්වා ධීරසේකරට දිෂ්ටි කැර ප්‍රශ්න කළේය.

“කොහොම ද දැන් තත්ත්වය?”

“දැන් හොඳයි මහත්මයා, ඉස්කෝලෙ මහත්තයා ගනුදෙනුව දුන්නා.”

“කීයක් දුන්නා දැ” යි ගවේෂකවරයා ධීරසේකරගේ බිරියගෙන් ඇසීය. ‘රුපියල් අටදහස් දෙසිය හැත්තෑ පහට අවුරුදු විස්සට පොළියත් හදලා රුපියල් ලක්ෂයක්ම ජයපාලගෙ නෝනාට ගෙව්වා’ යි ඇය කීවා ය.

“ගණන හරි ද? තමුන් සෑහීමකට පත් වෙනවාදැ” යි ගවේෂකවරයා භූතාත්මයෙන් ඇසීය.

“හරි මහත්තයා, හරි, මහත්තයා නොහිටින්න මේ වැඩේ මේ විදිහට සිද්ධ වෙන්නේ නෑ. ඉස්කෝලෙ මහත්තයාව මමයි මෙතැනට එන්න පෙළඹෙව්වේ. නැත්නම් කට්ටාඩි ගෙනාවා නම් උන් මේ මහත්තයා ගෙන් හතළිස් දාහක්, පණස් දාහක් කඩාගෙන යනවා. මටත් හිරිහැර කරන්න හදාවි, ඒවා නම් හරියන්නේ නෑ. මෙයාගෙ වැඩේ හරියන්නෙත් නෑ, කට්ටාඩි ගෙනැල්ලා මට හිරිහැර කරන්න හැදුවානම් මමත් මේ පවුලෙන් එකෙක් මරා ගෙන යනවා” යි භූතාත්මය කීවේය.

“ඉතින් ඔය වැඩේට අවුරුදු විස්සක්ම ගත වුණේ මොකද?”

“මහත්තයා මිනිස් ලෝකෙ අයට අවුරුදු විස්ස දිග කාලයක් වුණාට අපට ඒක කෙටි කාලයක්” යැයි භූතයා කීවේය.

ධීරසේකරගේ ශරීරයෙන් භූතාත්මය ඉවත් කොට ජයපාල වෙනුවෙන් සාංඝික දානයක් පිරිනමන ලෙස ද, ඒ දානයට ජයපාලගේ අඹු දරුවන්ට ද ආරාධනය කරන ලෙස ද උපදෙස් දුන්නේ ය, දානයෙන් පසු සුදු නෙළුම් මල් වට්ටියක් ද රැගෙන නැවත එන්නැයි කීවේය.

දානයෙන් පසු පැමිණි විට භූතාත්මය සතුටට පත්ව සිටි බැවින් සුදු නෙළුම් මල් වට්ටියට සම්බන්ධ කොට කළුතර බෝධි පරිශ්‍රයට යැවීය.

පසුගිය නොවැම්බර් 18 වැනිදා පටන් ගත් වැහි වර්ෂාව තවමත් අනුරපුර පුරාවට පවතී. නැගී ගිය කෝපය තුනී කර ගන්නට බැරුවාක්‌ මෙන් මල්වතු ඔය තවමත් සිරිමා බෝ සමිඳු මුල් කොට අටමස්‌ථානයේ වැඩි කොටස ගං දියෙන් ගිලගෙන පවතී. ජයන්ති විහාරය ඇතුළු පෙදෙස හා බැතිමතුන් ගිමන් හරින හරිශ්චන්ද්‍ර පිටිය ඇතුළු පෙදෙස එක යායට ගංවතුරෙන් ගිලගෙන ඇත. සිරිමා බෝ සමිඳුන් මුල්කොට අටමස්‌ථානය පිහිටි පිං බිමට සීවරං දෙවියන් ඇතුළු විෂ්ණු දෙවියන් නිරතුරුව බැල්මලා සිටින බව වංශ කතාවල දැක්‌වේ. සමා වුව මැනවි. සීවරං දෙවියනි … විෂ්ණු දෙවියනි, මල්වතු ඔයේ ගංවතුර සිඳුවා බැතිමතුන්ට සිරිමා බෝ සමිඳුගේ ආශිර්වාදය ලබා ගන්නට ඉඩ දුන මැනවි.

කාට බොරු කළත් – කාට වසං කළත් දෙවියන්ට බොරු කරන්නට වසං ගන්නට බැරි බවට ජනකතා පවතී, අප කරන හරි හෝ වැරදි නිරන්තරයෙන් අනුරපුර පිං බිමට බැල්මලා සිටින දෙවි දේවතාවරුන්ට පෙනෙයි. වැහි වලාවත් දෙවියන්කොට සැලකේ. අප කරන ලද හෝ පිං බිම තුළ කරන වැරදිවලට දඬුවම් කරන්නට වෙනත් දෙවිවරුන් විසින් වැස්‌ස වළාහක දෙවියන් යොදාගෙන ඇත. මෑත ඉතිහාසයේ වෙනත් කිසිදු වසරක සිදුනොවූ අයුරින් පසුගිය නොවැම්බර් 18 වැනිදා සිට පැල්බැඳගෙන වැස්‌ස වහින්නේ ඒ නිසා විය යුතුය. 1957 දී අනුරපුරට පැවැති ගංවතුරෙන් පසු මෙවැනි ගංවතුරක්‌ ඇති වූයේ මෙදා යෑයි තතුදත් අය කියති.

සිරිමා බෝ සමිඳු ලෝකයේ දැනට ඉතිරිව පවත්නා පැරණිම ගෞරවනීය වෘක්‍ෂය ලෙස සැලකේ. බෞද්ධයන්ගේ මුදුන් මල්කඩක්‌ බඳු සිරිමා බෝ සමිඳුන් තවත් චිරාත් කාලයක්‌ අපට ආසිරි පතන්නට ජීවමානව වැඩ විසිය යුතුමය. නමුත් සිsරිමා බෝ සමිඳුන්ගේ පැවැත්මට අහිතකර ගති පැවතුම් දිනපතාම සිරිමා බෝ සමිඳු අවට පරිසරයේ සිදු වෙයි. සිරිමා බෝ සමිඳු වැඳ පුදා ගන්නට එන බැතිමතුන්ගේ රථවාහන නවතා තැබීමට වෙන්කර ඇති රථ ගාල අවම වශයෙන් මීටර් පන්සීයකින් වත් ඈතට ගෙන යා යුතු බව, පසුගිය වකවානුවේ පරිසරවේදීන් දිගින් දිගටම කියා සිටියහ. නමුත් එම රථගාල තවමත් අවශ්‍ය තරමට ඈත් කර නැත. මෙම රථ නැවත්වීමේදී සහ නැවත පණ ගැන්වීමේදී පිටවන අශුභ වායුව – වායු ගෝලයට එක්‌වී සිරිමා බෝ සමිඳුන්ගේ චිර ජීවනයට බාධා කරන බව විද්‍යාඥ මතයයි.

ප්‍රභූ පංතිය ලෙස සැලකෙන අයට සිරිමා බෝ සමිඳු අසලටම යා හැකි රථ ගාලක්‌ මෙන් ප්‍රභූවරුන්ට සිරිමා බෝ සමිඳු පාමුලටම යා හැකි වරදානයක්‌ පවතී. ප්‍රභූවරුන් යෑයි සැලකෙන මිනිසුන්ගේ දෙපාවල තැවරී ඇති දූවිලිවලින් ඉඳුල්වන සිරිමා බෝ සමිඳු පාමුල නිතර කිළිටි වී යාමද සිරිමා බෝසමිඳුන්ට ගුණනැති බව තතු දත් අය කියති. සම්බුදු හිමියන් තුළත් සම්බුදු හිමියන්ගේ ධර්මය තුළත් ලොකු පුංචි යෑයි බෙදීමක්‌ නොපැවතුනි.

ඉන්දියාවේ ටඡ්මහලය සජීවී වස්‌තුවක්‌ නොවේ. නමුත් එහි පැවැත්ම හා රැකවරණය සඳහා වර්ග සැතපුම් 11 ක බිම් ප්‍රමාණයේ කිසිම ආයතනයක්‌ පවත්වාගෙන යන්නට ඉඩදී ඇත. කර්මාන්ත ශාලා, වෙළෙඳ ශාලා සිය ගණනක්‌ එම භූමියෙන් ඉවත් කොට මිනිසාගෙන් ඉඳුල් නොවන්නට සංරක්‍ෂණය කර තිබේ. ටඡ්මහල් දැක ගන්නට යන අය පවා කිලෝමීටරයක්‌ දුරින් රථවාහන නවත්වා පාවහන් ගලවා පා ගමනින් එතැනට සුපිරිසිදු ලෙස යා යුතුය. අප්‍රාණික වස්‌තුවකට ඉන්දියාව එපරිද්දෙන් සලකද්දී අපේ රටේ පවත්නා සප්‍රාණික අති ගෞරවණීය සිරිමා බෝ සමිඳුන් රැක ගැනීමට වර්තමාන පරපුර දක්‌වන උනන්දුව මදි බව සීවරන් දෙවියන්ට පෙනී යන්නට ඇත.

මෑත ඉතිහාසයේ කවරදාකවත් සිදු නොවූ අයුරින් පසුගියදා වල් අලියකු අනුරපුර පිං බිමට කඩා වැදුනි. වියරුවෙන් පැමිණි මේ වල් අලියා සිරිමා බෝ සමිඳුට ආවතේව කරන්නා ද තවත් අයෙකු ද මරාදමා පලා ගියේය. මේ ෙ€දවාදකය එක්‌ කනකින් අසා අනෙක්‌ කනින් පිට කළ හැකි සරල සංසිද්ධියක්‌ නොවේ. මේ සිද්ධිය තුළ දෙතුන්වරක්‌ දුර දක්‌නා නුවණින් සිතා බැලිය යුතු ගැඹුරක්‌ පවත්නා බව උතුර – උතුරු මැද දෙපළාතේ ප්‍රධාන සංඝනායක අනුරපුර ජයන්ති විහාරාධිපති නුගේතැන්නේ පඤ්Æනන්ද හිමියෝ පැවසූහ.

අනුරපුර පිං බිමේ ස්‌වර්ණමාලී චෛත්‍ය රාජයාණන්ට අරක්‌ගත් ස්‌වර්ණමාලී දෙව්දුව ඇතුළු දේවගණයා සම්බුදු හිමියන්ගේ සැබෑ ධාතූන් ෙද්‍රdaණියක්‌ තැන්පත් කර ඇති එම චෛත්‍ය රාජයාණන්ගේ රැකවරණයට – ගෞරවයට දිවා රෑ පේ වී සිටිති. මෑතකදී ඉදිකරන්නට පටන් ගෙන පසුගියදා නිධන් වස්‌තු තැන්පත් කළ “සඳහිරු” සෑය ස්‌වර්ණමාලී චෛත්‍ය රාජයාණන් ඉක්‌මවා උස මහත වන්නට ඉදිනොකරන්නට වගකිවයුතු අය සැලකිලිමත් වී ඇත්තේ ද ස්‌වර්ණමාලී චෛත්‍ය රාජයාණන්ගේ අභිමානවත් ගෞරවය රකින්නටය. සිරිමා බෝ සමිඳුන් මෙන්ම ස්‌වර්ණමාලී චෛත්‍ය රාජයාණන්ටද දෙවි රැකවරණ නිරතුරුව පවතී.

සිරිමා බෝ සමිඳුන් හා ස්‌වර්ණමාලී චෛත්‍ය රාජයාණන් වැඳපුදා ගන්නට බැතිමතුන් එන යන පාරේ මල්වතු ඔයට යාව නෑඹුල් තරුණ තරුණියන් සඳහා සුපෙම් උයනක්‌ පවත්වාගෙන යන්නට පසුගියදා කටයුතු කරගෙන තිබිණ. අනුරාධපුර දුර ප්‍රදේශවලින් උපකාරක පංති සඳහා අනුරපුරට ඇදී එන නව යොවුන් වියේ තරුණ තරුණියන්ට නිදහසේ පෙම් කෙළින්නට නිර්මාණය කර තිබූ මේ සුපෙම් උයනට බොහෝ දෙනාගේ විරෝධය මතුවී තිබිණ. නගර සභාව සහ පොලිසිය මේ සදාචාර නොවන ස්‌ථානය ගැන නෑසුකන්ව සිටි නමුත් වැස්‌ස වළාහක දෙවියන්ට මේ අපචාරී ස්‌ථානය පෙනී ගොස්‌ මල්වතු ඔය ගංවතුරෙන් පුරවා – එම ස්‌ථානය යට කර සෝදා හරින්න කටයුතු කර තිබේ.

මත්ද්‍රව්‍ය හා ගණිකා සේවයෙන් පිරී පැවැති කොළඹ රටාවේ රාත්‍රි සමාජ ශාලාවක්‌ මේ පූජනීය පිං බිම තුළ පසුගිය කාලයේ අටවා තිබිණ. මේ පිළිබඳව පැන නැගුණ මහජන විරෝධයෙන් අවධි වූ පොලිසිය අධිකරණය හරහා කටයුතු කොට මෙම දුරාචාරී ස්‌ථානය නොබෝදා වසා දමනු ලැබීය.

අනුරපුර පදිංචිව සිටින ගෙරිමස්‌ කන්නන්ගේ අවශ්‍යතාවන් සඳහා ගවයන් ඝාතනය කිරීමේ තිප්පොල පිහිටා ඇත්තේ පිං බිමට නුදුරිනි. මරණයට කැප වූ අහිංසක ගවයන්ගේ ගෙලට පොරෝ පහර හෙළද්දී ඔවුන් ගිරිය පුප්පා හඬ නගන මරළතෝනි හඬ සිරිමා බෝ සමිඳු රැකවරණයේ යෙදී සිටින දෙවි දේවතාවුන්ට නිතර ඇසෙනවා විය යුතුය. “පානාති පාතා වේරමණී” යෑයි සිල්පදය කියන බෞද්ධයන් සිටින ඒ සිල් පදය බෞද්ධයන්ට කට පාඩම් කරවන සංඝරත්නය සිටින මේ පිං බිමේ දිනපතා සිදුවන ගව ඝාතනය ගැන නිසැකවම දෙවියන් උදහස්‌ වන්නට ඇත.

අනුරපුර දිසාව පුරාවට මත්පැන් බෙදා හරින මත්පැන් ගබඩාව පිහිටා ඇත්තේ සිරිමා බෝ සමිඳුන්ට පෙනෙන නොපෙනෙන මානයේය. මෑතකදී පිහිටුවන ලද මේ මත්පැන් ගබඩාව මගින් “සුරාමේරය මඡ්ජ පමා” ශීලය බෞද්ධයන්ගෙන් තුරන්කර දමන්නට සක්‍රීය ලෙස දායක වී ඇත. අනුරපුර පිං බිමේ පාලකයන්ට මෙය නොපෙනුණත් පිං බිමට බැල්ම ලා සිටින දෙවි දේවතාවුන්ට මේ අපචාරය පෙනී යන්නට ඇත. මත්පැන් ගබඩාවෙන් ලැබෙන වරදාන හා බදු මුදල් වලින් පාලකයන්ගේ දෑස්‌ වැසී ගියත් පිං බිම ගැන අවධියෙන් සිටින දෙවිවරුන්ට මේ සමාජ උවදුර පෙනී යන්නට ඇත.

අනුරපුර දිසාව පුරා විසිරී සිටින කුකුළු මස්‌ පෙරේතයන්ගේ දොළදුක්‌ සංසිඳවන්නට සිරිමා බෝ සමිඳුන්ට පෙනෙන නොපෙනෙන මානයේ පිහිටා ඇති – දිනකට කුකුළන් දහස්‌ ගණනක්‌ මරා දමන කුකුළු ඝාතකාගාරය ද පිං බිමට ගැළපෙන්නේ නැත. දිනපතා දහස්‌ ගණනින් කුකුළන් මරා දමන විට ඔවුන්ගේ මර ලතෝනි හඬ පිං බිමේ සැරිසරන දෙවි දේවතාවුන්ට නිතර ඇසෙනවා විය යුතුය.

අනුරපුර පිං බිමට හා පිං බිම වැඳ පුදා ගන්නට එන බැතිමතුන්ට තිසාවැව සහ නුවර වැව මහත්ම ආශිර්වාදයකි. තිසා වැවත් පිං බිමත් අතර පැවැති ජන සංස්‌කෘතිය මේ ජන කවියෙන් පැහැදිලි වේ.

“ගමේ ඉඳන් බත් බැඳගෙන තිසා වැවට එඤ්ඤයි.

තිසා වැවේ රතු නෙළුමේ බත්aදාගෙන කඤ්ඤයි

එතැන ඉඳං පේවි පේවි උඩමළුවට යඤ්ඤයි

උඩමලුවේ බෝධි සමිඳු පිරිමි පුතෙකු දෙඤ්ඤයි”

බුදු දහම හා බෞද්ධයන් අතර බැඳී පැවති ආගමික ශ්‍රද්ධාව ශක්‌තිමත් කරන්නට එදා පේකර ගෙන තිබූ තිසා වැව වටා අද ඉඳීවි. ඇත්තේ මත්පැන් හා වෙනත් දේවලින් පිරීගිය හෝටල්ය. තිසා වැවේද නුවර වැවේද රක්‍ෂිත බිම් අල්ලාගෙන අද බුද්ධාගම වෙනුවට හෝටල් ව්‍යාපාරය සරුවට කරගෙන යයි.

මෙවැනි හොඳ – නොහොඳ වැඩ කරන්නට දිවයිනේ ඕනෑතරම් ඉඩකඩ තිබියදී ඇතැම් දුරාචාරික වැඩවලට පිං බිම යොදා ගැනීම ගැන දෙව්වරු උරණ වී සිටිති. මේ නිසා දුරාචාර වලින් පිරී ඇති පිං බිම සෝදා පිරිසිදු කර දමන්නට අද මල්වතු ඔය දේවදූතයකු සේ පැමිණ පිං බිමේ බොහෝ තැන් ගංවතුරෙන් දියබත් කර දමා ඇත.

එපමණක්‌ ද නොව, නිතර දෙවේලේ වැහි කලු ඇදහැලී ගොයමට හිරු එළිය වළකා ගොයමේ වැඩීම බාල කර දමා ඇත. පසුගිය කන්නවලදී ඉඩෝරය නිසා හෙම්බත් වී සිටි වැව් බැඳි රටේ ගොවීන්ට මෙදා කන්නයේ නිතර වැටෙන වැහි දිය නිසා ගොයම නිසරු වී … බඩඉරිඟු වගාවේ අස්‌වනු කුණු වී ….. ආර්ථික අහේනිය තදින් දැනී ඇත. එළියට බැස කුලියක්‌ කරගන්නට බැරි නිසා කුලී වැඩ කිරීමෙන් දවස ගත කළ දුප්පත් ගෙවල්වල බොහෝ අයට අද ලෙවකකා දවස ගත කරන්නට සිදුව ඇත.

එදා අනුරපුර පුරවැසියන්ට ගොවිතැනට සහ පානයට ජලය ලබාදීම සඳහා තිසා වැව පුරවන්න – ධාතුසේන රජතුමා විසින් කලා වැවේ සිට සැතපුම් 54 ක්‌ දුරට දියවර ගෙන ආ යෝධ ඇළ මහවැලිය හදන්නට ගොස්‌ නටබුන් කර දැමීමෙන් පසු පාළුවී ගිය යෝධ ඇළ අල්ලා ගෙන ඉඩකඩම් වවාගෙන සිටිති. මේවා දැකීමෙන් උරණ වූ ධාතුසේන සහ කඩවර දෙවිවරු යෝධ ඇළ වතුර පුරවා දෙගම්බඩ තලා යවමින් ගේ දොර සෝදා හැර යෝධ ඇළ ශුද්ධ කරන්නට නොකඩවා මහවැහි වැටෙන්නට සලස්‌වා ඇතැයි සමහරු කියති.

අනුරපුර පිං බිමේ සහ ඒ අවට වෙසෙන සමහර මිනිසුන්ගේ වැරදි ඇවතුම් පැවතුම් නිවැරැදි කරන්නට පාලකයන් සමත් වී නැත. මේ නිසා අනුqරපුර පිං බිමට අරක්‌ගත් දෙවිවරු වැස්‌ස වළාහක දෙවියන් මාර්ගයෙන් අනුරපුර පිං බිම පිරිසිදු කරන්නට පටන් ගෙන ඇත. තවමත් වැස්‌ස නැවතී නැත. අද දවසේ වරින්වර වැහිකලු පාත්වෙයි. පිං බිම සිසාරා යන මල්වතු ඔය අදටත් කට ළඟට පිරී දෙගම්බඩ උතුරා ගොස්‌ පිං බිමේ බොහෝ තැන් දියබත් කරගෙන සිටී.

වැස්‌ස වළාහක දෙවියනි! දඬුවම දැන් හොඳටෝම ඇති, දුගී දුප්පත් පවුල්වලට දුවා දරුවන් කුස ගින්නේ මිය යන්නට පෙර දවසේ නිතර වැහෙන වැහි කලු නවත්වනු මැනවි· පිං බිමේ වෙහෙරවිහාර බෝමළු සේදී යන්නට පෙර වැහි කලු නවත්වනු මැනවි.

Posted by: lrrp | January 4, 2015

Form is Empty of Essence

Entering the Stream

The human psyche uses Form as an environment for survival. The psyche thinks that it “exists” and seeks to preserve “itself” within the data of any and every particular Form that it merges with. Much of our existence is carried out in the repetitious merging with Forms, that the psyche uses to prove and live out its’ self-creating existence. It chooses which particular Forms will present it with the “proper” expected environment to suit its’ needs of comfort, satisfaction, and growth for the sake of uninterrupted continuance.

The problem with this type of action, is that it cuts the person off from having access to the areas of life necessary to maintain wholeness. The psyche will find only forms that keep the persons attention staid upon emotions that it deems useful, or harmonious with its wishes. This damages the wholeness of the individual as they have essentially banished whole parts of…

View original post 253 more words

Posted by: lrrp | December 26, 2014

ලොව දැකීම

රෝහිතස්ස සූත්‍රය ඇසුරෙන් පූජ්‍ය මාන්කඩවල සුදස්සන හිමි පැවැත්වූ දේශනයක අවසන් කොටසයි මේ.

හොඳට බලන්න, බුදු රජාණන් වහන්සේ දේශනා කරලා තියෙනවා පංච උපාදානස්කන්ධයේ උදය, වැය දකින්න කියලා. අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන්, කර්ම ප්‍රත්‍යයෙන්, තණ්හා ප්‍රත්‍යයෙන් හා ආහාර ප්‍රත්‍යයෙන් පංච උපාදානස්කන්ධයේ ඇති වීම සිදු වෙනවා කියන ඒ බුද්ධ දේශනාව අනුව, පෙනීම කියන සිද්ධිය ඇති වුණේ මෙහෙමයි, නැති වුණේ මෙහෙමයි කියලා දකින්නට අපිට පුළුවන් වෙන්න ඕන.

මෙතැනදී පෙර අවිද්‍යාව නිසා කර්ම, ඒ කර්මයට මරණාසන්න මොහොතේදී තණ්හා කළ නිසා ප්‍රතිසන්ධි ආවා. ඒ ප්‍රතිසන්ධි සිතේ වූ නාම-රූප ධර්මවලට අනුව කන-බොන ආහාරය නිසා මේ ආයතන ටික හැදුණා. ඒ ආයතන නිසා ස්පර්ශ හැදුණා නේද කියලා අපිට පටිච්ච සමුප්පාදයට අනුව බලන්න වෙනවා.

“අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා, සංඛාර පච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණ පච්චයා නාමරූපං, නාමරූප පච්චයා සළායතනං, සළායතන පච්චයා ඵස්සෝ” කියලා බලන්නට පුළුවන් නම්, මේ පෙනෙන දේට හේතු වශයෙන් ගන්නට වෙන්නේ ඒ ටිකයි. පෙනෙනවා වාගේම, පෙනෙන දේ ඇති වෙන්න හේතු වෙච්ච හේතු ටිකත් නැති වෙනවා කියලා නේද? පංච උපාදානස්කන්ධයේ උදය වැය බල-බලා හිටියොත් මේ පින්වතුන්ට රූප සංඥාව අතහැරෙනවා.

රූප සංඥාව කියන්නේ මොකක්ද? රූපයක් තියෙනවා කියලා රූපයට නැඹුරු වෙලා ඉන්නවා කියන සිද්ධියටයි. රූපයක් තියෙනවා කියලා හැඳිනීමට කියනවා රූප සංඥාව කියලා. පටිච්ච සමුප්පදායට අනුව පෙනෙන දේ අරභයා හිත තියලා බැලුවොත් ඉන්නේ රූප සංඥාවෙන් මිදිලා. ආයතන ටික නිසාම රූප පෙනෙනවා කියලා තේරෙයි. එතකොට තේරෙනවා, දකින්නට ඉස්සර තිබුණත් නොවෙයි; දැක්කායින් පස්සේ තිබුණත් නොවෙයි. ආයතන ටික නිසාමයි පෙනෙන්නේ. ආයතන ටිකේ හැකියාව නිසා මේ අවකාශ ධාතුවේ රවුම්වට, දිගට, මහතට, රූප කලාප රාශි වෙලා අපට පෙනෙනවා. බාහිර ධාතුව නිසා හැඩතල හදලා අපට පෙන්නන්නේ ඒ ඒ ආයතනයේ හැටියටයි.

අවකාශ කියන-එක සංඛතයි. වැඩි දෙනෙක් කියන්නේ නිවනත් අවකාශ වාගෙයි, අවකාශය ඉබේම තියෙන-එකක්, ඒක හැදිච්ච-එකක් නොවෙයි කියලයි. නමුත් මම කියනවා අවකාශය ප්‍රත්‍යයෙන් උපන්-එකක්. අවකාශයත් සංඛතයි, අවකාශය හේතූන්ගෙන් හටගත්-එකක් කියලා. අවකාශය අසංඛත නම් හැමදාම එක වගේ තියෙන්ට ඕන. එක එක ස්පර්ශයට අනුව අවකාශය වෙනස් වෙනවා නම්, ඒ අවකාශය සංඛතයි නේද? අවකාශය අපේ කර්මයට අනුව සකස් කරගත් එකක් නොවෙයිද? බුදු රජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා මේ අවකාශය සහිත ලෝකයක් තියෙන්ට බෑ මේ අධ්‍යාත්මයේ සිදු වන සිද්ධියෙන් තොරව කියලා.

බ්‍රහ්මලෝකයේ ඉන්න බ්‍රහ්මයෝ තව්තිසා දෙව්ලොවට එනකොට තව්තිසා වැසි දෙවියන්ට ඒ අය පෙනෙන්නේ නැහැ. පෙනෙන්න නම් රළු ආත්මයක් මවාගෙන එන්න ඕන. තව්තිසා වැසි දෙවියන් මනුෂ්‍ය ලෝකයට එන විට අපිට පෙනෙන්නේ නැහැ; රළු ආත්මයක් මවාගෙන ආවොත් තමයි අපිට පෙනෙන්නේ. මේ අවකාශය තුන් දෙනාට වෙනස්. තව්තිසා වැසි දෙවියන්ට මේ අපේ රූපය ඇතුළෙන් යන්නට පුළුවන්. මේකෙ ගැටෙන්නේ නෑ අවකාශ නිසා. හැබැයි එයාට ඒ මට්ටමේ රූප හරහා යන්න බෑ, ගැටෙනවා.

බ්‍රහ්මයන්ට අපෙත් දෙවියන්ගේත් රූප හරහා යන්න පුළුවන්, අවකාශයයි. හැබැයි එයාට ඒ මට්ටමේ රූපවල යන්න බැහැ. වදිනවා; ගැටෙනවා. එතකොට මේ ආයතන හයෙන් බැහැරව හිස් අවකාශය කියලා එකක් වත් නෑ. ඔය අවකාශය ඉතිරි වුණොත් තමයි අපිට ඒකේ තියෙන රූප ඉතිරි වෙන්නේ. හිස් අවකාශයක් හැදිලා තියෙන්නේ ආයතන හයට සාපේක්ෂව නම් “සළායතන පච්චයා ඵස්සෝ” කියන තැන තේරෙනවා නම්, දකින්න ලෝකය කියන-එක ආයතනයටමයි සම්බන්ධ වෙනනේ කියලා. මේ පටිච්ච සමුප්පාදය හරහා බුදු දහමෙන් පෙන්නන කාරණය ගොඩාක් ගැඹුරුයි. මීට වඩා ගොඩාක් ලස්සනට විස්තර සහිතව විග්‍රහ කරලා පෙන්නුවොත් ආශ්‍රව ගෙවෙනවා කියන-එක පුදුමයක් නොවෙයි.

ඒ නිසා මම අනුමානයෙන් මතක් කළ තැනක් තියෙනවා දකින්න. සෑම ආගමකටම, සෑම දර්ශනයකටම වඩා බුදු දහම වටිනවා කියන්නේ කුමක් නිසාද? වෙනත් ආගම්වල දර්ශනවල ‘ලෝකය’ කියලා කියන තැන තියෙන ලෝකයක ඉපදුණා. උපදින්නට ඉස්සර වෙලත් ලෝකය තිබුණා, තියෙන ලෝකයේ ජීවත් වෙලා මැරිලා යනවා කියන අදහසයි දෙන්නේ. ඔය දර්ශනයට වඩා බුදුදහම වටින්නෙත්, ශ්‍රේෂ්ඨ වෙන්නෙත් ඔය කාරණය මතමයි.

ඉපදෙන්නට ඉස්සර වෙලා ලෝකය තිබුණා නොවෙයි; ආයතන ටිකේ ඉපදීමම ලෝකයේ ඉපදීමයි. තිබෙන ලෝකයක් ඇසුරු කරනවා නොවෙයි; ආයතන ටිකේ ඇසුරු කිරීමම ලෝකයේ ඇසුරු කිරීමයි. ඒ ඇසුරු කළ, ජීවත් වුණ ලෝකයේ ඉඳලා මැරිලා යනවා. ලෝකය ඉතිරි වෙනවා නොවෙයි; ආයතන ටිකේ නැති වීමම ලෝකයේ නැති වීමයි කියන තථාගත දර්ශනය දකින්ට.

මෙන්න මේකමයි ලෝකය පිළිබඳ ඇත්ත. කවදාවත් වරදින්නේ නෑ. සම්මුති දේශනාව අනුව අරමුණක් දකින්නට ඉස්සර තිබුණා නොවෙයි; දැක්කායින් පස්සේ තියෙනවා නොවෙයි; අවස්ථාවට ආයතනය නිසා හැදිලයි පෙනෙන්නේ.

කවුරුහරි ඇහුවොත් ඇයි එහෙම කියන්නේ කියලා ඔබට තවම උත්තරයක් දෙන්ට බැරි වෙයි; නමුත් දැනගෙන ඉන්න: “අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා, සංඛාර පච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණ පච්චයා නාමරූපං, නාමරූප පච්චයා සළායතනං, සළායතන පච්චයා ඵස්සෝ” බුදු රජාණන් වහන්සේ මෙය ඔප්පු කරලා පෙන්නන්නේ මේ න්‍යායෙනුයි කියන-එක. කෙටියෙන් කියනවා නම් මේ දර්ශනයත්, මේ දර්ශනය පෙන්නන්න හේතුව පටිච්චසමුප්පාදය බවත් දැනගන්න. සෑම දහමක්ම අහලා ඔතැන්ට ගළප-ගළපා බලන්න. අහක නොයන නිවැරැදි උත්තරයකට එයි. ඊට මෙහා බුදු රජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා කීවාට විශ්වාස කරන්න එපා. බුදු රජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ දහමට විනයට ගැළැපෙනවා නම් බාර ගන්ට, නැත් නම් බැහැර කරන්න කියලනේ.

මේ දහම ලිහලා මීට වඩා තේරෙන මට්ටමකට ආවොත් මේ පින්වතුන් ගොඩ යනවා කියන-එකත් පුදුමයක් නොවෙයි කියල මට හිතෙනවා. එහෙම ලිහලා පෙන්නන්න පුළුවන් වුණොත් නිවන් දකිනවා කියන-එක ප්‍රශ්නයක් නොවෙයි. නමුත් මේ අද, මේ පවතින ස්වභාවය ලිහා නොදෙන තාක්, නිවන් දකිනවා කියන-එක නම් ප්‍රශ්නයක් තමයි. අපට හීනයකින් වත් මෙවැනි දර්ශනයක් අහන්නට ලැබුණේ නෑ. හැම වෙලාවෙම අහන්න ලැබෙන්නේ “ලෝකය තියෙනවා, ඒ තියෙන ලෝකයේ තණ්හා නොකර ඉන්න” කියන-එකයි. නමුත් තියෙනවා කියන ලෝකය පිළිබඳ නිත්‍ය සංඥාවෙන් මිදෙන ක්‍රමයක් පෙන්නන්නේ නෑ. ඒ නිසා හොඳට මතක තියාගන්න: මේ පටිච්චසමුප්පාදය දේශනා කරලා තියෙන්නේ නිකං නොවෙයි. මේ ලෝකය තුළ අපි විඳින්නේ අපේ කර්මයමයි කියන-එක ඒකෙන් පෙන්නනවා.

තව පැත්තකින් බැලුවොත් ‘ඇත’ හෝ ‘නැත’ කියන උත්තර ගන්ට අපට හරි පහසුයි.

නමුත් කෙනෙකුට ‘නැත’ කියන තැනින් මිදෙන්නට පුළුවන් නම් ‘ඇත’ කියන-එකට පත් නොවී, හා ‘ඇත’ කියන තැනින් මිදෙන්නට පුළුවන් නම් ‘නැත’ කියන තැනට පත් නොවී, ඒක හරි වටිනා දෙයක්, ආශ්චර්යවත් දෙයක් වෙනවා.

අපට හිතෙනවා නම් අපාය, දිව්‍යලෝක හා බ්‍රහ්මලෝක තියෙනවා කියලා, ඒක ශාස්වත දෘෂ්ටියට වැටෙනවා. අපාය, දිව්‍යලෝක හා බ්‍රහ්ම ලෝක නෑ කියන උච්ඡේද දෘෂ්ටියට වැටෙන්නේ නැතිව, ඒ දෘෂ්ටියෙන් මිදෙන්න පුළුවන් නම් ලෝකයට හිතාගන්නට වත් බැරි තරමට ඒක හරි වටිනවා. තියෙනවා කියන ශාස්වත දෘෂ්ටියෙන් මිදෙන්න ලෝකයා දන්නවා; හැබැයි, ඒ සමඟම අපාය, දිව්‍යලෝක ආදිය නෑ කියලා උච්ඡේද දෘෂ්ටියට පත් වෙලා. ඒ නිසා කෙරෙන්න ඕන උච්ඡේද දෘෂ්ටිය ඇසුරු නොකර ශාස්වත දෘෂ්ටියෙන් මිදෙන්න ඕන; ශාස්වත දෘෂ්ටිය ඇසුරු නොකර උච්ඡේද දෘෂ්ටියෙන් මිදෙන්න ඕන. එතකොට එයාට ඉතිරි වන එකම න්‍යාය, එකම මාර්ගය වෙන්නේ මධ්‍යම ප්‍රතපදාවයි.

“අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා, සංඛාර පච්චයා විඤ්ඤාණං” කියලා බුදු රජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ අපායට යන මට්ටමේ කර්මයක් කළොත්, මරණාසන්න මොහොතේදී ඒ කර්මය මතක් වුණොත්, ඊළඟ ප්‍රතිසන්ධි සිත ඇති වන්නේ, ඒ කර්මයේ තියෙන ගති මට්ටමට අනුවයි. ඊට පස්සේ, ඒ ප්‍රතිසන්ධි සිතට අනුව නාම රූප දෙකත්, ඒ නාම රූප දෙකට අනුව සළායතනත්, ඒ සළායතනවලට ගැළපෙන මට්ටමේ ක්රූර වූ, කටුක වූ, තියුණු වූ ස්පර්ශ මට්ටමකුත් ඇති වෙනවා. එතකොට ඒකට ස්පර්ශ වෙන්නේ දුක එන මට්ටමේ රූප විතරයි. එතකොට එවැනි කර්මයක් තියෙනවා නම් අපායෙ ඉපදෙන්නෙ නෑ කියන්න බෑ. බැරි වෙලා හරි මෙහෙම කර්මයක් නො තිබී, ප්‍රතිසන්ධි සිතකුත් ඇති නොවුණොත්, ඒ මට්ටමේ නාම රූප හා ආයතන නිසා ස්පර්ශයක් සිදු නොවන නිසා ‘තියෙනවා’ කියන්ටත් බෑ. හැබැයි හොඳට මතක තියාගන්න, “මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි” කියන-එක.

අපායට යන, ලෝකය හඳුන්වන මට්ටමේ කර්මයක් තිබුණොත් විඤ්ඤාණය ප්‍රතිසන්ධි වශයෙන් ගිහින් අපා දුකක්ම ස්පර්ශ කරන්න වෙනවා.

අවිද්‍යා, කර්ම, විඤ්ඤාණ, නාම රූප, සළායතන හා ස්පර්ශ නිරුද්ධ වුණොත් වේදනාවද ඇති වන්නේ නැති නිසා දුකක් ඇති වන්නේ නැහැ. ඒ නිසා, ‘මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙනවා, මෙය නැති කල්හි මෙහෙම දෙයක් වෙන්නේ නෑ’ කියලා තේරුම් ගන්න.

ඒ නිසා අපාය නෑ කියන්න බෑ; තියෙනවා කියන්නත් බෑ. ඒ නිසා මෙබඳු වූ ස්පර්ශයක් ස්පර්ශ කරනවාද, නැද්ද කියන-එක ඔබ සතුයි කියන බව “ඒතේ තේ උභෝ අන්තේ අනුපගම්ම මජ්ක්‍ධිමා පටිපදා.” මධ්‍යම ප්‍රතිපදාවෙන් තීරණය කරනවා.

අපාය, දිව්‍යලෝක මෙහේ තියෙනවා නම් කවදාවත් මට නැති කරන්න බැහැ. ඕවාට යන්නම වෙනවා. මේ මනුෂ්‍ය ලෝකයේම ඉඳගෙන අපාය උපදවාගෙන ඒ මොහොතෙම අපායෙ දුක් විඳිනවා. ආයතන ටික නිසා ලෝකය උපදවාගෙන දුක් විඳින බව අවිද්‍යාවෙන් පිරුණ මනසකට පෙනෙන්නේ නැහැ. කෙලෙස් නිසා අපට දැනෙන්නේ තියෙන එකක දුක් විඳිනවා කියලයි.

ඒ වාගේමයි, මනුෂ්‍ය ලෝකය කියලා එකකුත් නෑ කියන්ටත් එපා; තියෙනවා කියන්ටත් එපා. අවිද්‍යා මට්ටම මත මනුෂ්‍යයෙක් වෙන කර්මයක් කළොත් ඒ කර්මය මත ප්‍රතිසන්ධි වශයෙන් විඤ්ඤාණය බැසගත්තොත්, නාම රූප හැදුණොත්, ඒ නාම ධර්ම මත රූපයයි ආයතන ටිකයි හැදුණොත්, මේ මට්ටමේ ස්පර්ශ වෙනවා දැකලා මනුෂ්‍ය ලෝකය තියෙනවා කියලා කියයි. ඉපදෙන්ට ඉස්සර තිබුණු හින්දාවත්, ඉපදුණාට පස්සේ තියෙන මනුෂ්‍ය ලෝකය කියලාවත් නොවෙයි, මේ මනුෂ්‍ය ලෝකය මෙහෙම හමු වුණේ ඇයි කියලා දකින්න.

“අවිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා” කියපු තැනින් දකින්න: මේ කර්මය නිසා ප්‍රතිසන්ධි වශයෙන් විඤ්ඤාණය පැමිණියා; ඒ විඤ්ඤාණය නිසා නාම රූප දෙක හැදිලා; ඒකෙ ආයතන ටික හැදුණ නිසා මේ මට්ටමේ රූප ප්‍රකටයි; ඒ ප්‍රකට නාම රූප ‘මගෙ දුව, මගෙ පුතා’ කියල ඔය පෙනෙන ඇහෙන මට්ටමේ හැදිලා තියෙන ඔක්කෝම නව කර්මයි.

ඒ නිසා මේ පටිච්ච සමුප්පාද ක්‍රමයට ලෝකය හැදෙනවා දැක්කහම මනුෂ්‍ය ලෝකය නෑ කියන්නට එපා. හැබැයි මේ මට්ටමේ අවිද්‍යාව, කර්ම නැති වෙලා, ප්‍රතිසන්ධි විඤ්ඤාණයක් ඇති නොවී, නාමරූප ආයතන ටික හැදුණේ නැත් නම් මේ වැනි ස්පර්ශයක් වෙනනේ නෑමයි. ඒ නිසා මේ වාගේ රූප හමු වෙනවාද නැද්ද කියන-එක තීරණය වන්නේ මෙහෙන්, මනසින් අවිද්‍යාව නිසා කර්ම රැස් කිරීමෙනුයි. මේ ආයතන ටිකේ මේ ක්‍රියාව නොදන්නා නිසා ලෝකයට බැඳුණාම, බැඳිලා තියෙන්නේ මෙහෙන්, මනසින්. ඒ නිසා මනුෂ්‍ය ලෝකය තියෙනවා කියලා ගන්නත් එපා.

“අවිජ්ජා නිරෝධෝ සංඛාර නිරෝධා, සංඛාර නිරෝධෝ විඤ්ඤාණ නිරෝධා, විඤ්ඤාණ නිරෝධෝ නාමරූප නිරෝධා” කියන මේ සිද්ධියෙන් තවත් හොඳ කාරණාවක් හෙළි වෙනවා. බුදු රජාණන් වහනසේ දේශනා කරනවා:

“යේභූය්‍යෙන කච්චාන, ලෝකෝ, අත්ථිතඤ්චේ ව නත්ථිතිතඤ්ච.” “කච්චාන, මේ ලෝකය බොහෝ සෙයින් ඇත සහ නැත කියන අන්ත දෙක ඇසුරු කරනවා.”

“ලෝක සමුදයඤ්ච ඛෝ කච්චාන, යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය ඵස්සතෝ යා ලොකේ අත්ථිති යා ලෝකේ නත්ථි ති.” “කච්චාන, ලෝකය ඇති වෙන හැටි හා නැති වෙන හැටි යම්කිසි කෙනෙක් නුවණින් දන්නවා නම්, ඇත්ත ඇති හැටියෙන් දකිනවා නම්, කවදාවත් එයා ලෝකය තියෙනව කියන්නෙත් නෑ; නෑ කියන්නෙත් නෑ.

“ඒතේ තේ උභෝ අන්තේ මජ්ක්‍ධිමා පටිපදා තථාගතේන අභිසම්බුද්ධො.” මේ අන්ත දෙකට නොපැමිණි තථාගතයෝ අභිසම්බුද්ධත්වයට පත් වුණා.

මේ පටිච්ච සමුප්පාදය හරහා නොගොස් පුළුවන් නම් මේ ලෝකය තුළින්ම එතෙර වෙන්න පුළුවන්ද බලන්න. බාහිරය ඇත්ත වෙච්ච, මෙවැනි දර්ශනයක් නොදන්නා ඔබට බාහිරය ඇත්ත වෙච්ච ලෝකයක් හම්බ වෙන්නේ ඉබේමයි. අවිද්‍යාව අපි ළඟ ගුළිය පිටින්ම තියෙන නිසා ඒක තුළ ඉඳගෙන තණ්හාව නැති කරන්න පුළුවන් කියලා හීනයකින් වත් හිතන්න එපා.

ඒ නිසා සත්පුරුෂයෙක් හැටියට මට කරන්න පුළුවන් එකම දේ, අද දවසෙදි මෙන්න මෙහෙම සිද්ධියකුයි වෙලා තියෙන්නේ, අපි අහු වෙලා තියෙන්නේ මෙහෙමයි කියන-එක පෙන්නන-එක විතරයි.

අනන්ත සංසාරයේ කල්පාන්තර ගණන් අපි ඇවිල්ලා තියෙන්නේ මේ සිද්ධිය දන්නේ නැතුවයි. අපි හැමදාම හිතුවේ: ඉපදෙන්න ඉස්සර තිබුණු ලෝකයක තමයි ඉපදිලා ඉන්නේ, තියෙන ලෝකයක තමයි ඉන්නේ කියලා; එහෙම තියෙන ලෝකයක ඉඳල මැරිලා යනවා කියලා. මෙතෙක් අපට ලෝකය ඇති වන හැටි හා නැති වන හැටි උගන්වන සත්පුරුෂයෝ මුණගැහුණේ නැහැ. පෙර බුදු රජාණන් වහන්සේලාගේ ශාසන අපිට ඇසුරු කරන්න, ඇසුරු කරලා ඒ උත්තමයන්ගේ දහම අහන්න, අපිට ලැබිලා නැහැ. මෙතෙක් මේ සසර ගෙවාගන්න අපට බැරි වුණේ ඒ නිසයි. ඒ නිසා අද දවසේ මේ දේශනා කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාවෙන් යොමු වෙන්න ඕන. අපිට පින් තියෙන නිසයි සසර මේ තරම් දුරක් ගෙවාගෙන ඇවිල්ලා, අද දවසේ හරි මෙහෙම තැනකට ඇවිල්ලා, මේ වචන ටික වත් අහන්න පුළුවන් වුණේ.

රෝහිතස්ස සූත්‍රයෙන් මේ ලෝකය කියන-එක බඹයක් පමණ ශරීරයෙන් පනවමි කියලා පෙන්නුවේ ඒ නිසාමයි. “සළායතන පච්චයා ඵස්සෝ” කියන සිද්ධිය නිසා මිසක් බාහිරය නිසා නම් නොවෙයි. අවිද්‍යාව නිසා දිව්‍යලෝක කියන මට්ටමේ කර්මයක් සිදු වුණොත්, ඒ කර්මය දිහා බලාගෙන ප්‍රතිසන්ධි සිත ඇති වෙලා, ඒ සිත නිසාම නාමරූප, ආයතන, ස්පර්ශ හැදෙනවා. ඒ ආයතනවලට ස්පර්ශ වන්නේ ඒ මට්ටමේ රූප නිසා, මේ වාගේම ඇත්ත නොදන්නා නිසා එදාටත් ඒ මට්ටමේ රූපවලට ඇලෙයි: බිරිය, ස්වාමි පුරුෂයා, පුතා, දුව කියලා. අද අපට වෙලා තියෙන්නේ ඒ ටිකනේ? ඒ සියල්ල නව කර්මයි.

හොඳට දකින්න, අපට දිව්‍යලෝකවලදී හමු වන දෙවියන් වත් විමාන වත් තියෙනවා නොවෙයි. “සංඛාර පච්චයා විඤ්ඤාණං, නාම රූප පච්චයා සළායතනං” කියන සිද්ධිය අපි දැන් දන්න නිසා “ඉමස්මිං සති ඉදං හෝති, ඉමස්ස උප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති” කියලා මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි, මේ ධර්මයන්ගේ ඉපදීමෙන් මෙය වෙනවා කියල වැටහෙන නිසා, දිව්‍යලෝක නෑ කියන්න එපා. ඒ මට්ටමේ අවිද්‍යාව. කර්ම, සළායතන, නාම රූප නැති වුණොත්, ඒ මට්ටමේ ස්පර්ශයක් සිදු නොවන නිසා දිව්‍ය ලෝක ඇත කියන්ටත් එපා. බ්‍රහ්මලෝක පිළිබඳවද මෙසේම දැකිය යුතුයි.

එතකොට දැන් අපට බඹයක් පමණ සිරුර තුළින් තුන් ලෝකයම ඇති වන හැටි නැති වන හැටි දකින්න නුවණ එන්න ඕන. ඒ නිසා මේ ආයතන ටික නිසා දෙවියෙකුගේ මට්ටමේ සැප-දුක් විඳිනවාද, බ්‍රහ්මයෙකුගේ මට්ටමේ සැප-දුක් විඳිනවාද, මනුෂ්‍යයෙකුගේ මට්ටමේ සැප-දුක් විඳිනවාද, සතර අපායේ දුක් විඳිනවාද කියන තීරණය ගන්න, එක් එක් කෙනාට අයිතිය තියෙනවා. මෙවැනි දර්ශනයක් දකින කොට එයා හොඳට දන්නවා පුද්ගලයෙක් හෝ සත්ත්වයෙක් හෝ නොවෙයි, මේ ඇහැ කන ආදි ආයතන මගේ නොවෙයි, මම නොවෙයි, තව කෙනෙකුත් නොවෙයි, සෑම තැනම සිදු වන්නේ මේ සිද්ධියම නේද, පටිච්ච සමුප්පන්න ධර්මතාවයක්ම නේද සිදු වන්නේ කියලා තේරෙනවා. මෙන්න මේක දකින මට්ටමට ආවොත් සක්කායදිට්ඨිය ඉතිරි වන්නේ නැහැ. මේ ආයතන ටික මොන විදියටද හැදෙන්නේ, ඒ විදියටම විපාක විඳිය යුතුයි කියලත් තේරෙනවා.

“අවිජ්ජායත්වේව අසේස විරාග නිරෝධා.” අපායට, මනුෂ්‍ය ලෝකයට, දිව්‍ය ලෝකයට හෝ බ්‍රහ්ම ලෝකයට යන මට්ටමේ අවිද්‍යාවත්, ඒ නිසා සිදු වන කර්මත්, විඤ්ඤාණයත්, නාම-රූපත් නොපිහිටයි නම් ආයතන මේ ලෝකය ස්පර්ශ කරයිද? මේ ලෝකය ඇති වීම නැති වීම නොදන්නාකමමයි අවිද්‍යාව. ඒ නිසායි කර්ම රැස් වන්නේ. එහෙම නම් කර්ම රැස් වුණොත් තමයි මෙහෙම උපදින්නට හේතු වන්නේ කියලත් එයා දන්නව නම් තුන් ලෝකයටම යන කර්ම රැස් වීම නවතිනවා. මෙහෙම කර්ම නිරෝධයත්, ලෝක නිරෝධයත් දැක්කොත් එතැනමයි නිවන.

අපාය නිරුද්ධයි නම් එතැනින් එහා දුක නෑ. මනුෂ්‍ය, දිව්‍ය, බ්‍රහ්මලෝක නිරුද්ධයි නම් ඒ ඒ තැන්වලින් එන සැප-දුක් නෑ, “ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසං නිරුජ්ඣන්ති.” දැන් එයා දන්නවා. පටිච්චසමුප්පාදය හරහා ලෝකය ඇති වන හැටි හා නැති වන හැටි මෙනෙහි කිරීමයි කරන්න ඕන කියලා. දැන් ලෝකය දකින මට්ටමට ආවාම එතැන අවිද්‍යාව නෑ. ඇත්තේ සම්මා දිට්ඨියයි. එතැනදී වෙලා තියෙන්නේ කිසිම ලෝකයකට යන කර්ම රැස් නොවීමයි.

ඊළඟට තියෙන්නේ ශීලයක පිහිටලා, සමාධිය වඩ-වඩා, ලෝකය ඇති වීම හා නැති වීම ආධ්‍යාත්මිකව සිදු වන හැටි පටිච්චසමුප්පාදය ඇසුරෙන් නුවණින් මෙනෙහි කිරීමට හුරු කිරීමයි. දුක නැති කිරීම සඳහා කරන්නට ඇත්තේ එපමණයි; වෙන කළ යුත්තක් නෑ, හීනයකින් වත් වෙන කළ යුත්තක් ඇත්තේම නැහැ.

මට තේරෙන විදියට මේ පින්වතුන්ට දෙන්න තියෙන්නේ ඔය පණිවිඩය තමයි. යමෙක් පටිච්චසමුප්පාදය දැක්කොත් ඔහු ධර්මය දැක්කා; ධර්මය දැක්කොත් ඔහු පටිච්චසමුප්පාදය දැක්කා කියලා නැවත නැවත කියන්නේ මේ නිසයි. එහෙම දැක්ක දවසට පටිච්චසමුප්පාදය කියන්නේ “අචිජ්ජා පච්චයා සංඛාරා…” යනාදි වශයෙන් කියවන තුණ්ඩුවක් නොවෙයි. ඒ අපේ ජීවිත පැවැත්මේ කථාවයි.

හොඳට බලන්න: “කම්මස්සකෝ’මිහි කම්මදායාදෝ කම්මයෝනි, කම්මබන්ධු, කම්මපටිසරණෝ, යං කම්මං කරිස්සාමි කල්‍යාණංවි පාපකංවා තස්ස දායාදෝ භව්ස්සාමී’ති, ඉත්ථියාවා, පුරිසායවා, ගහට්ඨේනවා, පබ්බජිතේනවා, අභින්හං පච්චවෙක්ඛිතබ්බං” කියලා දසධම්ම සූත්‍රයෙන් පෙන්නලා තියෙනවා.

“කම්මස්සකෝ’ ම්හි කම්මදායාදෝ” – මම කර්මය දායාද කරගෙන, “කම්මයෝනි” – කර්මය උත්පත්ති ස්ථානය කරගෙන, “කම්මබන්ධු” – කර්මය නෑදෑ කරගෙන, “කම්මපටිසරණෝ” – කර්මය පිළිසරණ කරගෙන, “යං කම්මං කරිස්සාමි කල්‍යාණංවා පාපකංවා තස්ස දායාදෝ භවිස්සාමී’ති.” යම් හොඳ හෝ නරක කර්මයක් කළොත් මම එයම දායාද කරගෙනම සිටිමියි කියලා, “ඉත්ථියාවා, පුරිසායවා. ගහට්ඨේනවා. පබ්බජිතේනවා, අභින්හං පච්චවෙක්ඛිතබ්බං” යම් ස්ත්‍රියක් වේවා. පුරුෂයෙක් වේවා, ගිහියෙක් වේවා, පැවිද්දෙක් වේවා, නිතරම මෙනෙහි කළ යුතුයි කියලා දේශනා කළේ මෙන්න මේ වාගේ කාරණා නිසයි.

අවිද්‍යාව නිසා ලෝකය ඇති වෙච්ච හැටිත්, නැති වෙච්ච හැටිත් නොදන්නාකමට ඇති වෙච්චි ඒ ලෝකය ඇත්ත වෙලා, බැඳිලා ඉන්න අපට හම්බ වෙන්නේ අවිද්‍යා, සංඛාරා තණ්හා, භව කියන ක්‍රියාදාමයක්.

ලෝකයත්, ලෝකයේ ඇති වීමත් නැති වීමත් ‘නොදන්නාකම’ නමැති අවිද්‍යාව නිසාම ලෝකය ඇති වෙලා.

අවිද්‍යාව නිසා ඇති වන කර්මයෙන් ලෝකය හටගත්තා කියල නොදන්නාකම නිසාම අපට ඇති ලෝකයක් හම්බ වෙලා තියෙනවා. ඒ ලෝකයට අපි බැඳිලා ඉන්නවා. එම නිසා හොඳට මතක තියාගන්න. කිසිම තැනක දුවෙක්, පුතෙක්, ගෙයක්, දොරක් නොවෙයි මේ ස්කන්ධ ටිකයි, කෙලෙස් ටිකයි තියෙන්නේ කියල.

ඒකෙන් කිව්වේ දූදරුවෝ නැත. ඒ අය එළවන්නට කියලා නොවෙයි. ඒ කිසි දෙයක් ඇති කරන්න හෝ නැති කරන්න යන්න එපා. කරන්න ඕන තම තමන් ගැන පමණක් ඇතුළත බලාගැනීමයි. මේක කාටවත් ඇඟිල්ල දික් කරන ශාසනයක් නොවෙයි.

දුවට දුව විදියටත්, පුතාට පුතා විදියටත්, අම්මාට අම්මා විදියටත් සලකන්න. සැලකිය යුතු අයට උපරිමයෙන් සලකන්න. සමහර විට දහමක් නැති කෙනෙක් එයාගෙ අම්මට තාත්තට වඩා වැඩියෙන් දුවට පුතාට සලකයි. නමුත් මේ දහම දන්න කෙනා දහම නොදන්නා කෙනාට වඩා වැඩියෙන් දෙමව්පියන්ට සලකයි. පටිච්චසමුප්පාදය හරහා ලෝකයේ ඇති වීම හා නැති වීම සිදු වන බව දන්නා නිසා, තවත් සසර දුක් විඳින්න වෙන බව දන්නා නිසා.

මෙතැනට මනස ගන්න ඕනෑ බව දන්නා නිසා, තව ටිකක් වැඩිපුර කරුණාවක් දක්වයි. සසර තමන් මේ තත්ත්වයට පත් වෙලා හිටපු බව දන්න නිසා. තව ටිකක් වැඩිපුර කරුණාවක් දක්වයි. සසර තමන් මේ තත්ත්වයට පත් වෙලා හිටපු බව දන්න නිසා හොඳට අනිත් කෙනා ගැන හිතන්නට දන්නවා. ඒ නිසා කරන-කියන යුතුකම් ඇප-උපකාර වැඩිමනත් කරන්න. ඒ මගින් එයා කවදා හරි දහමට ගන්න පුළුවන් උපායක් කරගන්න. එසේ කරමින් කිසිවෙකුටත් නොරිදවා මේ ආයතන ටික හැදිලා තියෙන්නේ මෙහෙම නේද කියලා පටිච්චසමුප්පාදය අනුව නිතරම බලන්න. එවිට ඒ කරණ දෙයින් තමනුත් මිදෙනවා, ලෝකයට උපකාරයකුත් වෙනවා.

මේ විදියට බුද්ධිමත්ව, උපායශීලීව, මේ දහම ගවේෂණය කළොත්, අපිට මේ සසර තව ගොඩාක් දුර යන්න වෙන්නේ නැති වෙයි.

සමහර විට මේ ජීවිතයේ අන්තිම මොහොතේදී හරි නිවන් දැකගන්න පුළුවන් වෙයි.

මේ දීර්ඝ සසරට සාපේක්ෂව මේ ජීවිතය ඇතුළේම ඉක්මනට, හෙටම කරගන්න ඕන කියලා හිතන්න එපා. මෙතැනදී හොඳ උපමාවක් මතක් කරන්නම්: “යන බස්-එකට නඟින්න. හැබැයි බස්-එක ඇතුළේ දුවන්න හදන්න එපා” කියලා. බස්-එකේ වේගයෙන් ඔබට අවශ්‍ය තැනට අරගෙන යයි. නමුත් එය අබිබවා යන්න උත්සාහ ගන්න එපා. ඒක බොහොම හොඳට ගැළපෙන උපමාවක්. ඒ වගේ දහමට එන්න. ඇවිල්ලා ඒ දහමෙහි හැසිරෙන්න. හැබැයි ඉක්මනට කරන්න ඕන කියලා ස්වාභාවික ජීවිතයෙන් පලායන්න හදන්න එපා.

ඊළඟට, ගෙදර-දොර වැඩ-කටයුතු කරනකොට, අනිත් අය ඇසුරු කරන කොට, හැම වෙලාවෙම ස්ථානෝචිත ප්‍රඥාවෙන් කටයුතු කරන්න ඕන. නුවණ නැති කෙනකුට මේ ගමන යන්න බැහැ. ඇතුළතින් දිවෙන යටි අදහස් පවා තේරුම් ගැනීමේ හැකියාවක් තියෙන්න ඕන.

මෙතැනදී පොඩි කථාවක් උදාහරණයක් විදියට කියන්නම්:

ඔන්න එක ගෙදරක හිටියලු අයියයි, මල්ලියි, ආච්චියි. ආච්චි තමයි මේ අයියයි මල්ලියි හදාගත්තෙ. මේ ගෙදරම පූසෙකුත් හිටියා. ආච්චිගේ උදව් උපකාර ඇතිව හැදී වැඩුණු මේ සහෝදරයින් දෙදෙනාගෙන් වැඩිමහල් සහෝදරයාට පසු කාලෙකදී මැද පෙරදිග රැකියාවකට යන්න පුළුවන් වුණා. ඊට පස්සෙ එයා හම්බ කරලා ගෙදරට මුදල් එවනවා. මේ පවුල එකිනෙකාට හරිම ආදරෙන් හිටියේ. අයියාට වැඩ අධික වූ අවස්ථාවක, ටික කාලයක් ගෙදර සමග තොරතුරු හුවමාරු කරගන්න බැරි වුණා.

මාස ගණනාවකට පස්සේ දවසක් කථා කළා. තොරතුරු අහන අතරතුර අයියා මල්ලීගෙන් ඇහුවා පූසා ගැන. මල්ලී කිව්වා ඌ මැරුණා කියලා. මේක ඇහුවාම අයියා හරියට දුක් වුණා. පස්සේ මල්ලීට කියනවා: “දුක හිතෙන පණිවිඩයක් කියන කොට ඔහොම කියන්ට එපා කෙළින්ම. ඉස්සර වෙලාම කියන්න, ‘අයියේ පූසා වහලෙ උඩට නැග්ගා.’ ඊට පස්සෙ කියන්න, ‘පූසා දවස් ගණනක් කෑම කන්නේ නැහැ’ කියලා. ඊළඟට කියන්න, ‘අයියෙ පූසා වහලෙන් වැටුණා නෙ’, කියලා. ඊළඟටයි කියන්න ඕනෑ පූසා මැරුණු බව.” “හා එහෙමද” කියලා මල්ලී ඒක හිතට ගත්තා. ඊළඟට අයියා අහනවා, “ආච්චී කොයි” කියලා. මල්ලී ගත් කටටම කිව්වලු, “අයියේ ආච්චී වහලෙ” කියලා. බලනකොට ආච්චිත් මැරිලා. නමුත් දුක හිතෙන කථාවක් එක පාරටම කියන්න එපා, කියන්න ඕන මෙහෙමයි කියලා අයියා මුලින් සඟවා කියපු ක්‍රමය මල්ලීට තේරුම් ගන්න බැරි වුණා. සඟවා කියන දෙයක අර්ථය තේරුම්ගන්න බැරි වුණොත් සිදු වන්නේ ඔන්න ඔහොම දේවල්!

ඔය වගේ මේ කිව්වේ මේක නේද කියල යමක් අහන කොට තේරුම්ගන්ට පුළුවන් වෙන්න ඕන. අපි තැනට සුදුසු නුවණින් කටයුතු කරන්න දක්ෂ වුණොත් අපිට මේ ජීවිතයේදීම ගැලවෙන්න පුළුවන් බව මතක තියාගන්න ඕනෑ. ද

(අනුග්‍රහය: විශේෂඥ වෛද්‍ය උපුල් ඒකනායක මහතා සහ මාතර කේ. ජී. මුනිදාස මහතා)

බුදුරජාණන්වහන්සේ දේශනා කරනවා “යෝ රූපං කාමේති, සෝ දුක්‌ඛං කාමේති, යො දුක්‌ඛං කාමේති, සෝ රූපං කාමේති,” යමෙක්‌ රූපයට කැමැති වේ නම්, එයා දුකට කැමැතියි. යමෙක්‌ දුකට කැමැති වේ නම්, එයා රූපයට කැමැතියි කියලා. මොකද මේවා වෙන් කරන්න බැහැ. සංඛත ධාතුව තුළ. අනිත්‍ය වන බව ම දුක. අපි කැමැති වෙන්නේ දුකටයි අන්තිමට.

13-1තාම මෙතන චතුරාර්ය සත්‍යය පෙන්නුවේ නැහැ. චතුරාර්ය සත්‍යය පෙන්නන්නම්. මං පළ`ගැටියා ගේ උපමාවම අරගෙන යන්නම්. ඒ පළ`ගැටියා ගේ උපමාවෙන් තමයි අපට මේක ටිකක්‌ තේරුම් කරගන්න වෙන්නෙ.

ඔන්න දැන් අපි හිතමු ඈත ලාම්පුවක්‌ පත්තු වෙනවා. පළඟැටියාට නුවණ නෑ නේ. බලාගෙන ඉන්නේ පහන් දැල්ල දිහායි. පළඟැටියට පෙනෙනව ද දුක කියලා? නෑ. මොකද, ඒක ඇහැට පෙනෙන්නෙ නැහැ. නුවණට නේ පෙනෙන්න ඕන. දැන් පළඟැටියට නුවණ නැහැ. ඔන්න පළ`ගැටියා, ඉන්නවා. මොකක්‌ දිහා ද? පහන් දැල්ල දිහා.

පළඟැටියා ගේ අදහස තමයි, මේ පහන් දැල්ල ටික ටික ළඟට ආවොත්, කැමැති දේ ළඟට එනකොට, මොකක්‌ ද ලැබෙන්නෙ? සතුට. මේ පහන් දැල්ල ටික ටික ඈතට ගියොත් මොකද වෙන්නේ? දුකයි. ඇයි ඒ? තමන් කැමැති දේ ඈතට, ඈතට යන කොට දුක එනවා. සතුටු වෙන්න තියන මාර්ගය තමයි පුළුවන් තරම් ඉක්‌මනට පහන් දැල්ල ළ`ගට ගන්න එක, නේ ද?

ඕක තමයි, පළගැටියාගේ මට්‌ටමේ ලෝකයේ කෙනා ගේ චතුරාර්ය සත්‍යය පිළිබඳ දැක්‌ම. ඒ කියන්නේ ලෝකයේ කෙනා දකින්නේ අර, පළ`ගැටියාට පහන් දැල්ල වගේ, දකින්නේ ගෙවල් දොරවල්, යාන වාහන, ඉඩකඩම්, මිල මුදල්, දූ දරුවෝ කියලයි.

පහන් දැල්ල ළඟට එන්න, එන්න, සතුට නේ. ඒ වගේ ගෙවල් දොරවල්, යාන වාහන, ඉඩකඩම්, මිල මුදල්, ළඟට එන්න එන්න, ගොඩගහගන්න ගොඩගහගන්න, දුක නැතුව ඉන්න පුළුවන් කියලයි දකින්නෙ. ඇත්ත නේ ද ඒක? පළ`ගැටියා පහන් දැල්ල ටික ටික ඈතට ගියොත් මොකද වෙන්නේ? දුක්‌ වෙනවා, මොකද කැමැති දේ අහකට යනවා නේ. ඒ වගේ ම ලෝකයා දකින්නේ ගෙවල් දොරවල්, යාන වාහන, ඉඩකඩම්, මිල මුදල් නැති වුණොත්, අර පහන් දැල්ල ඈතට යනවා වගේ( මොකද වෙන්නේ? දුක්‌ විඳින්න වෙනවා. පුළුවන් තරම් ඉක්‌මනට පහන් දැල්ල ළඟට ගන්න එක තමයි තියන මාර්ගය කියලා තමයි දකින්නේ. ලෝකයා දකින්නේ. පුළුqවන් තරම් ඉක්‌මනට ගෙවල් දොරවල්, යාන වාහන, ඉඩ කඩම්, මිල මුදල් එකතු කරන එක තමයි, දුක නැතුව ඉන්නවා කියන්නේ කියලයි දකින්නේ.

ඔන්න ඔය මට්‌ටමේ දැනුමක්‌ තියන ලෝකයට බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා. “දුක්‌ෙ€ අඥනං, දුක්‌ඛ සමුදයෙ අඥනං, දුක්‌ඛ නිරොධ අඥනං, දුක්‌ඛ නිරෝධ ගාමිණි පටිපදාය අඥනං,” කියල. ඇයි ඒ? ඔන්න මෙන්න මේ කාරණාව හින්දයි එහෙම කියන්නේ.

අර උපමාව ම බලන්න. දැන් මෙතන හැම දා ම පවතින හැම දා ම පෙනුණ ඇත්තක්‌ තියනවා. මොකක්‌ ද මේ ඇත්ත? අර උපමාවට ම යන්න( මෙන්න දි හොඳට දක්‌ෂ වෙන්න ඒ උපමාවේ දි, පළ`ගැටියා පහන දිහා බලාගෙන හිටියේ. එයා ගේ අදහස තිබුණේ, පහන් දැල්ල ළඟට ආවොත් සැපයි කියලා, ඈතට ගියොත් දුකයි කියලා. මේක ගන්න එක තමයි මාර්ගය කියලා. ඔන්න ඔය තැන තියන, හැම දා ම පවතින, ඇත්ත ම ඇත්ත.

ඒත් පළ`ගැටියාට නෙ පෙනෙන ඇත්ත අපි පළ`ගැටියාට අපි කියන්න ගියොත්, අපට මොකක්‌ ද කියන්න වෙන්නේ? “ඔතන දිළිසි දිළිසි තියන්නේ පහන් දැල්ල නො වෙයි, ඔතන තියන්නේ දුක. ඕකට කියන්න තියන්නේ පහන් දැල්ල කියලා නෙවෙයි. දුක කියලා. ඔය පහන් දැල්ල ටිකෙන් ටික ටිකෙන් ටික, එන්න එන්න, ඇඟේ හැප්පෙන තරමට ළගට එනකොට, මේකෙ දුක ළඟට එනව ද? දුක ළඟට එනවා.

මේකෙ තියන යථාර්ථය මොකක්‌ ද? ඇත්ත ම ඇත්ත මොකක්‌ ද? දැන් යථාර්ථය බලන්න. දැන් ඒ පහනට ගෑවුණොත් හරි අත දැම්මොත් හරි පිච්චෙනවා නම් ඒක පහන් දැල්ල නො වෙයි දුක නේ ද? ඒ නිසා ඒ දුක ළඟට එන්න එන්න පහන් දැල්ල ටිකෙන් ටික පළ`ගැටියා ගාවට ආවොත් මේ පිච්චෙන බව නො වෙයි ද ළඟට එන්නෙ? දුක නො වෙයි ද මේ ළඟට එන්නෙ? එහෙනම් අපට කියන්න ම වුණොත් ඇත්ත ම ඇත්ත, පළ`ගැටියාට කියන්න වෙනවා, “ඔය පහන් දැල්ල නො වෙයි, ඕක තමයි දුක. ඔය පහන් දැල්ල ළඟට එන්න එන්න ඔය ළඟට එන්නේ සැප නො වෙයි. දුකයි ළඟට එන්නේ” කියලා කියන්න වෙනවා නේ ද? ඒ කියන්නේ ඇත්ත ම ඇත්ත තමයි. ළඟට ඇවිත් හැප්පුණොත් හෙම මොක ද වෙන්නේ? අනිවාර්යයෙන් ම පිච්චෙනවා. ඔය පහන ටික ටික ඔබෙන් ඈත් වුණොත් දුක එනවා නො වෙයි, දුක නැති වෙන්නේ එතකොටයි කියලා කියන්න වෙනවා නේ ද?

දැන් පහන් දැල්ල පළ`ගැටියා ගෙන් ටික ටික ඈතට යනවා නම් පිච්චීම නේ ද ඈතට යන්නෙ? පුළුවන් තරම් ඉක්‌මනින්, පුළුවන් තරම් වේගයෙන් පහනට පනින එක නතර කරන්නයි තියන්නෙ. පහන ඉවත් කරන්න කියන එකයි අපට මාර්ගය හැටියට කියන්ඩ වෙන්නෙ.

පළ`ගැටියා හැම දා ම නො දැක්‌කා, හැම දා ම නො පෙනුණා, හැම දා ම නො තේරුණා, ඒත් ඇත්ත ඇති හැටියේ පැවතුණා. හැම දා මත්, උපන්න දවසේත්, දැක්‌කෙ පහන් දැල්ල කියල මයි. ඉපදුණේ, හැදුණේ වැඩුණේ පහන් දැල්ල කියලමයි. මැරෙන්නෙත් පහන් දැල්ල කියලමයි. ආයෙ ඉපදෙන්නෙත් ඔය පහන් දැල්ල ලැබුණොත් හොඳයි කියන තැනකින් මයි. මැරෙන්නෙත් මේ පහන් දැල්ල ඈතට ගියොත් තමන්ට දුක්‌ විඳින්න වෙනවා මයි කියන තැනින් මයි.

නො දන්නාකම ඇතුළෙ ම ඉපදිලා, නො දන්නාකම ඇතුළෙ ම ජීවත් වෙලා, නො දන්නාකම ඇතුළෙමයි මැරෙන්නේ. කව දා වත් එයින් ඔබ්බක්‌ හම්බ වෙන්නේ ම නෑ. ආයිත් උපදින තැනක දීත් ඔහොම මයිs හම්බ වෙන්නෙ.

ඒ වගේ, අප ඉපදෙන්නෙ ම අම්මා, තාත්ත, ගෙවල් දොරවල්, ඉඩකඩම්, යාන වාහන, මිල මුදල් තියෙන තැනක මයි. දුක දකින්නෙ ම නැතුවයි. ඒ දේවල් ලැබුණොත් තමයි සැප, සතුට තියන්නේ කියන තැනකින් තමයි ජීවත් වුණෙත්, මැරෙන්නෙත්. මේ දේවල් නො ලැබුණොත්, මේවායින් අයින් වෙන්න වුණොත්, දුක්‌ විඳින්න වෙනවා මයි කියන තැනකින් මයි ආයෙත් උපදින්නෙත්.

ලෝකය කියන්නේ ඔන්න ඔය මානසික මට්‌ටමටයි. ලෝකය කිව්වම දකින්න එපා, සැපක්‌, සත්‍යයක්‌ හැටියට. මේ ලෝකය කියන එක මැවිලා තියන්නේ මේ මානසික මට්‌ටමට. ඊට පස්‌සේ ලෝකෝත්තරයි කියන්නෙ, එහෙම නැත්නම් මේ ලෝකයෙන් එතෙර වෙන්නෙ, දුකෙන් එතෙර වෙන්නෙ කියන තැන, වෙන මුකුත් ම නො වෙයි. සත්‍යවබෝධයක්‌ කළාමයි. ඇත්ත තත්ත්වයමයි.

පළඟැටියාට අපේ අදහසක්‌ ද අපි කිව්වේ? පළ`ගැටියා ගැන ඇත්තක්‌ වත් බොරුවක්‌ වත්, අපේ අදහසක්‌ වත් අපි හදාගත්ත ඇත්තක්‌ වත් කිව්වා නො වෙයි. ස්‌වාභාවික සත්‍යයක්‌, සත්‍යය කිව්වේ ඒක වෙනස්‌ වෙන්නේ නැති එකක්‌.

ඒ වගේ මේ චතුරාර්ය සත්‍යය කියන එක බුදුරජාණන් වහන්සේ ගේ දෙයක්‌ කිව්වා නො වෙයි. ඔබ ගේ අපේ ජීවිතවලින් පරිබාහිර ව කිව්වත් නො වෙයි.

ඒ වගේ තමයි. ලෝකයා යමක්‌ “සැපයි” කියයි ද, ආර්යයන් වහන්සේලා ඒක “දුකයි” කියනවා. ආර්යයන් වහන්සේ ලා යමක්‌ “සැපයි” කියයි ද? ලෝකයා ඒක “දුකයි” කියනවා. කියලා බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා. මේ ලෝකෝත්තර කියන්නේ ලෝකයා කියන දේට හාත්පසින් ම අනිත් පැත්ත. යථාර්ථය. ආර්යයන් වහන්සේලා කිව්වේ වෙන මොකුත් නෙමෙයි. ආර්ය කියන්නේ උතුම්( උතුම් වුණේ වෙන මුකුත් හින්දා නො වෙයි, ඇත්ත හින්ද. ලෝකයට අයිති නැති වුණේ, ලෝකය කියන එකට ද ඔබ්බෙන් පවතින “සත්‍යය” කියන එකට මනස ගිය හින්දා. ලෝකය කියන්නේ බොරුව. ලෝකය කියන්නේ යම් යම් ක්‌ලේශයන් මත ගොඩනැඟිච්ච මානසික මට්‌ටමටයි.

දැන් පළ`ගැටිය ගෙ අරමුණේ දී පළ`ගැටියයි අපයි අතරේ තියන මානසික මට්‌ටම තේරුම් ගන්න පුළුවන් නේ. පළ`ගැටියාට පහන පෙනෙන කොට අපට පෙනෙනවා දුක. පහනේ ලැබීම සැප හැටියට පළ`ගැටියාට පෙනෙන කොට අපට ඒක පෙනෙනවා දුක හැටියට. පහනේ නො ලැබීම දුක හැටියට පළ`ගැටියාට පෙනෙන කොට අපට ඒක පෙනෙනවා සැප හැටියට. පහන ලබාගැනීම මාර්ගය හැටියට පළ`ගැටියාට පෙනෙන කොට පහන නො ලබා ගැනීම මාර්ගය හැටියට අපට පෙනෙනවා.

ඒත් දැන් අපි පළ`ගැටියා ගේ මට්‌ටමට ඇවිල්ලා. දැන් අපිට දුක දුක හැටියට පෙනෙන්නේ නෑ( අපට පෙනෙන්නේ ඉඩ කඩම් යානවාහන ගෙවල් දොරවල් මිල මුදල් හැටියටයි. බුදු පසේ බුදු මහරහතන් වහන්සේලා ඒවා දකින්නේ දුක හැටියටයි. ඇයි ඒ? බුදුරජාණන් වහන්සේ “ලක්‌ෂණ” ටිකක්‌ කියනවා. දුකට “ලක්‌ෂණ” ටිකක්‌ කියනවා. “ජාතිපි දුක්‌ඛා, ජරාපි දුක්‌ඛාථ ව්‍යාධිපි දුක්‌ඛා, මරණංපි දුක්‌ඛං, අප්පියේහි සම්පයෝගෝ දුක්‌ඛෝ, පියෙහි විප්පයොගෝ දුක්‌ඛෝ, යම්පිච්ඡං න ලභති, තම්පි දුක්‌ඛං, – යම් තැනක ඉපදීමක්‌ තියෙනවා නම් යම් දෙයක්‌ තුළ, යම් වස්‌තුවක්‌ තුළ යම් තැනක ඉපදීමේ ලක්‌ෂණය තියෙනවා නම්, දිරන ලක්‌ෂණය තියෙනවා නම්, ලෙඩ වීමේ ලක්‌ෂණය තියෙනවා නම්, මැරෙන ලක්‌ෂණය තියෙනවා නම්, අප්‍රියයන් හා එක්‌ වීමේ ලක්‌ෂණය තියෙනවා නම්, ප්‍රියයන් ගෙන් වෙන් වීමේ ලක්‌ෂණය තියෙනවා නම්, කැමැති දේ නො ලැබිමේ ලක්‌ෂණය තියෙනවා නම්- මේ ආදී වශයෙන් දුක හඳුනාගැනීමේ ලක්‌ෂණ ටිකක්‌ දේශනා කළා. යම් වස්‌තුවක්‌ තුළ ඔය ලක්‌ෂණ ටික තියනවා නම් – ඉපදීමේ ගතිය, දිරන ගතිය, ලෙඩ වෙන ගතිය, මැරෙන ගතිය – දකින්න, මේ දුක කියලා. එතකොට දුක දකින්න මේ ලක්‌ෂණ ටික කිව්වා. අපි ඔය ලක්‌ෂණ වචනවලින් කිය, කිය, රත්තරං හැටියට දකිනවා නම්, අපි දුක දකින්නේ නැහැ. මේ දරුවා නො වෙයි රත්තරං නො වෙයි. මේ රිදී නො වෙයි. මේ මුතු මැණික්‌ නො වෙයි. මේ දුකයි.

“ආනන්ද, සර්පයෙක්‌” කියලා කිව්වෙත් මේක ම තමයි.

පූජ්‍ය මාන්කඩවල සුදස්‌සන හිමි

සමාජයෙන් හෝ ගිහි ගෙයින් වෙන්වී හුදෙකලාවූ පමණින් සිතට සුවයක්‌ හෝ සැනසීමක්‌ නොලැබෙන බවත් එකලාව හෙවත් තනිව විසීම කෙසේ විය යුතුද යන්න බුදුරජාණන් වහන්සේ සංයුක්‌ත නිකායේ ද්විතීය භාගයට අයත් සූත්‍ර දේශනා කීපයකින්ම පැහැදිලි කර දී ඇත.

ථෙර නාම සූත්‍රය, භද්දේකරත්ත සූත්‍රය, ආනන්ද භද්දේකරත්ත සූත්‍රය, මහාකච්චායන භද්දේකරත්න සූත්‍රය, මිගජාල සූත්‍රය එවැනි සූත්‍ර කීපයකි. බුදුරජාණන් වහන්සේ එකම අදහස්‌ සූත්‍ර කිහිපයකින්ම විවිධාකාරයෙන් දේශනා කරන්නේ පැවිදි භික්‍ෂූන් වහන්සේලාට මෙන්ම ධර්මය අවබෝධ කරගන්නට වීරිය කරන ගිහියනටද එකසේ වැදගත් වන කාරණාය.

8-free-your-mind

පැවිද්දෙකු වුවද ගිහියෙකු වුවද සිත් තුළ ඇතිවන්නාවූ චිත්ත පීඩාවන්ගෙන් මිදී නිදහසේ සිටීමට සමාජයෙන් හෝ ගිහි ගෙයින් පලාගොස්‌ තනිව විසූ පමණින් නොහැකි වන බව මෙම සියලුම සූත්‍රයන් තුළින් පෙන්වා දී ඇත. ථෙර නාම සූත්‍රය දේශනා කරන්නට හේතු වූයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ රජගහ නුවර වේලුවනාරාමයේ වැඩ වාසය කරන සමයකදී ථෙර නම් වූ භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමක්‌ අරභයාය.

ථෙර නම් වූ එම භික්‍ෂූන් වහන්සේ අන් භික්‍ෂුන් වහන්සේලා සමඟ කිසිම සම්බන්ධතාවක්‌ නොමැතිව තනිවම වාසය කරයි. තනිව විසීමේ ගුණ කියයි. තනිවම පිඬුසිඟා වඩියි. තනිවම ආපසු වඩියි. තනිවම වළඳයි. තනිවම සක්‌මන් කරයි, තනිවම භාවනා කරයි. මේ බැව් සඳහන් සූත්‍ර පාඨය මෙසේය.

එකල්හි භික්‍ෂූන් වහන්සේලා බොහෝ දෙනකු රජගහනුවර සමීපයෙහි කලන්දක නිවාප නම් වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස්‌ වැඳ එකත් පසෙක වී වහන්ස ථෙර නම් එක්‌තරා මහණෙක්‌ තනිව වාසය කරමින් තනිව විසීමේ ගුණ කියන්නේ යෑයි සැළකර සිටියහ.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම ථෙර නම් වූ මහණ තෙමේ තමන් අභිමුවට කැඳවා ඔබ තනිව වෙසෙමින් තනිව වාසය කිරීමේ ගුණ කියන්නේදැයි ඇසීය. එවිට එම භික්‍ෂුව එසේය මම තනිවම ගමට පිඬුපිණිස යමි. තනිවම ආපසු එමි. තනිවම වාසය කරමි. තනිවම සක්‌මන් කරමි. තනිව විසීමේ ගුණ කියමියි පැවැසීය.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ථෙර එකලාව විසීම යනු සමාජයෙන් වෙන්වී හුදෙකලා වූ පමණින් සම්පූර්ණ නොවේ.

සබ්බාහිභූ සබ්බවිදූ සුමේධං

සබ්බේසු ධම්මේසු අනූපලිත්තං

සබ්බං ජහං තනූහක්‌ඛයෙ විමුත්තං

තමහං නරං එකවිහාරිති බ්‍රැමිති

යනුවෙන් සියල්ල (ස්‌කන්ධ ධාතු ආයතන ත්‍රිවිධ භව) මැඬලූ ඒ සියල්ල දන්නා මනා නුවණ ඇති ඒ සියලු දහම්හි නොඇලුණු ඒ සියල්ල දුරු කළ තෘෂ්ණාක්‍ෂය සංඛ්‍යාත නිවන අරමුණු කොට මිදුණු මිනිසාම එකලා විහරණය ඇත්තා යෑයි වදාළේය.

මෙයින් ගම්‍ය වනුයේ තෘෂ්ණාව ක්‍ෂය නොකළ අයෙකු සමාජයෙන් හෝ ගෘහ වාසයෙන් ඈත්වී කිසිවෙක්‌ ඇසුරු නොකොට තනිවී සිටි පමණකින් එකලාව වෙසෙන්නකු නොවන බවය. මන්ද ඔහුගේ සිතිවිලි අතීත, වර්තමාන, අනාගත යන කාලත්‍රයට අසුවී පවතින තාක්‌ කල් හිත තුළ නිසංසල භාවයක්‌a නොපවතින නිසාය.

යං අතීතං තං පහීනං

යං අනාගතං තං පටිනිස්‌සට්‌ඨං

අතීතය යනු ගෙවීගිය මතකයන්ය. අනාගතය යනු තවමත් පැමිණ නැති හිතලුවක්‌ වූ අපේක්‍ෂා සහගන ප්‍රාර්ථනා පැතුම් සමුදාය අවිනිශ්චිතතාවන්ය. එනිසා අතීතය හා අනාගත නොතකා වර්තමානයේ සිහි කල්පනාවෙන් විසිය යුතුය. අතීත ආශාවන් වී නම් එය ප්‍රහීනය. අනාගත ආශාවන් දුරු කරන ලද්දේය. වත්මන් මොහොතේ යම් ආශාවක්‌ ඡන්ද රාගයක්‌ වේ නම් ඒවාද මැඩ පවත්වාගත්විට එසේ සිත නිදහස්‌ කරගෙන විසීමට හුදෙකලාව වන්නේයෑයි දේශනා කොට ඇත. ඒ අනුව සියලු කලා රසයන් අතර අග්‍රවූ කලා රසය පවතිනුයේ හුදෙකලාව තුළය. “සබ්බේ රසං ධම්ම රසං ජිනාති යනුවෙන් සියලු රසයන් අතර ධර්ම රසයම අග්‍රවන්නේ යෑයි බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනාකොට වදාළේද එබැවිනි.

මිනිස්‌ සිතක ස්‌වභාවය නම් අතීතය ගැන සිත සිතා අනාගතය ගැන පත පතා වර්තමානය තුළ නේක චිත්ත පීඩාවන්ට පත් වෙමින් සිටීමයි. එම නිසා යමෙකු කායික වශයෙන් කුමන ආකාරයෙන් තනිවී සිටියත් එම කය මෙහෙයවන සිත අතීත, රූප, වේදනා, සඤ්Æ, සංඛාර, විඤ්Æණ ගැන උපාදානයන් ග්‍රහණය වෙයි. තවත් විටෙක අනාගත රූප, වේදනා, සඤ්Æ, සංඛාර, විඤ්Æණ ගැන ප්‍රාර්ථනා හටගනී. වර්තමානයේ යථා ස්‌වරූපය සමඟ සිත මොහොතක්‌වත් රඳවා ගත නොහැකිව සුඛ, දුක්‌ඛ, උපේCඛා වේදනා විඳවමින් සිටී. ඒ බැව් බුදුපියාණන් වහන්සේ පංචාඋපාධානස්‌කන්ධ දුක්‌ඛා යෑයි කියා දේශනා කොට ඇත. එම නිසා එවැනි සිතක්‌ ඇත්තෙකු තනිව විසූ පමණකින් එකලා විහරණ ඇත්තෙකු යෑයි පැවැසිය නොහැක.

සදාකාලයටම පොදු වූ මෙම ධර්මතාව විමසා බලා තේරුම් ගන්නේ නම් සිතට ශාන්තියක්‌, සැනසීමක්‌ ලැබීම ඒකාන්ත වශයෙන්ම සිදු වේ.

සිත් තුළ පවතින විවිධාකාර ඝෝෂා, නොසංසුන් තාවන්, යමෙකුට මනාව වැටහෙන්නේ සිත සංසුන් කර ගැනීමට සිතා කිසියම් භාවනාවක්‌ ප්‍රගුණ කරන්නට ගත් විටය. එවිට සිත අතීතයට හා අනාගතයට දොaලනය වන හැටි මනාව වැටහෙයි. එසේ වන්නේ චිත්ත අභ්‍යන්තර තනිවී නැති නිසාය.

මේ අනුව ප්‍රශ්නවලින් බේරීමට හෝ පැනයැමට සමාජයෙන් හෝ නිවසින් ඈත් වී තනිවීම විසඳුමක්‌ නොවන බව පැහැදිලි වෙයි. එම නිසා මෙහි මුලින් සඳහන් කළ සූත්‍ර දේශනා අධ්‍යයනය කරමින් විමසා බැලුවොත් එය භාවනානු යෝගීන්ට පමණක්‌ නොව බුදු දහම යනු කුමක්‌ද ඒ තුළින් ලැබෙන මානසික සුවය කුමක්‌ද යන්නත් අවබෝධ කර ගැනීමට මහත් පිටිවහලක්‌ වනු ඇත. එසේ සකස්‌ කරගත් අකෙ=ට ඕනෑම සමාජයක්‌ තුළ කුමන ආකාරයට පුද්ගලයන් සමඟ වුවද සංසුන් සිතකින්සිටීමේ හැකියාව ලැබෙනු ඇත. වන අරණක, ගසක්‌ මුල, හිස්‌ නිවසක සිටි පමණින් සිත සංසුන් නොවේ. එවන් නිසංසල පරිසරයක සිට තර්කානුකූලව යථාර්ථය තේරුම් ගත් විට සිත නිසං වනු ඇත.

කොබ්බෑවල සුමනදාස වීරසිංහ

බුදුන් වහන්සේගේ එක් දේශනාවක්, බර්ටෝල්ට් බ්‍රෙෂ්ට් කවියට නැගුවේය. මේ කවිය කාලෝ ෆොන්සේකා සහ තවත් අයෙක් මීට දශක හතරකට පමණ පෙර සිංහලට පරිවර්තනය කළහ. ඒ මෙසේය:
‘‘තණ්හාවේ දෝසේ- දුටු බුදුන් වහන්සේ
තණ්හාව නසා- විමුක්තිය පතා
නිවන් මග මේ යැයි- පෙන්වා දුන් සේක.
ඉක්බිතිව දවසක්, ගෝලයෝ පිරිසක්
ඇසුවෝය හිමිගෙන්, එක්තරා පැනයක්:
‘තණ්හාව හළ විගස, සැණයකින් අප ලබන
ඔබ කියන ඔය නිවන කෙබඳුදැ යි කියනු මැන.
එවිට අප සියලූ දෙන- තණ්හාව නසනු ඇත.
බඹ ලොවට පිවිසීම වාගේද නිවන් සුව
ඉර මුදුන් වෙලාවේ, විලක් මැද තනි වෙලා – කුසීතව පාවෙමින් සිටින්නා වාගේද
ඔබ කියන ඔය නිවන, පැහැපත් ද පියකරු ද- නොඑසේ නම් එය- සිත නැති කය නැති – කිසිම දෙයක් නැති දෙයක්දෝ ස්වාමීනි?
මෙය ඇසූ හිම සඳ – හෝරා ගණනක් වැඩ හිඳ නිසලව – කීවේ මෙලෙස ය:
‘ඔබ ඇසූ පැනයට- පිළිතුරු නැත මට’.
එහෙත් එම දිනයේ- සැන්දෑ සමයේ
බෝ රුක් සෙවණේ වැඩ සිටි සමිඳා
පැන ඇසූ සිය සිසු පිරිස ගිය පසු
එහි සිටි සෙසු දන සැම අමතාලා- දෙසූහ මේ සුළු කතාව උපමා:
‘දවසක් මම ගෙයක් දුටිමි- එය ගින්නට හසුව තිබුණි
රත් පැහැ ගත් ගිනි ජාලා එහි පියසින් උසට නැගුණි
එහි තුළ මම දනන් දුටිමි- දොර හැර ඔවුනට හඬගා පිටවන්නැ යි මම කීවෙමි.
එහෙත් එදන සැලූණේ නැත- හදිසි බවක් පෙන්නුවෙ නැත.
එක් අයෙකුගේ රැුවුල පවා පිළිස්සෙද්දි ඔහු ඇසුවේ-
ගෙයින් පිටත මීට හොඳද- වැසි වසීද සුළඟ තදද- දැවෙන නිවෙස දමා ගොසින්- ඉන්න ගෙයක් තියෙනවාද?
මෙවැනි ප‍්‍රශ්න රාශියක් ය.
මම පිළිතුරු නොදී ඔහුට- නැවත වරක් වුණෙමි නිහඬ.
මට සිතුණා මේ දරුවන් නගන ප‍්‍රශ්න නවත්තන්නේ- ගින්නෙන් නැසුණාම කියා’.
‘සත්තකින්ම ප‍්‍රිය දරුවනි,
යම් මිනිසකු පොළෝ තලේ- තැබූ දෙපා දැවෙන තුරා
වෙන තැනකට නොයාවි නම්
ඒ දන හට සරණ යන්න-බණක් නැතිය මට කියන්න’’.
එලෙසයි අප හිමි ගෞතම පිළිතුරු දුන්නේ පෙර කල.’’
(බර්ටෝල්ට් බ්‍රෙෂ්ට්)

ආචාර්ය රංජිත් ඇල්. අබේවික්‍රම

සාරාර්ථ ගමනකට මුලපුරන්නේ දහමයි. ඕනෑම දහමකින් හෙළිකරන්නේ දිවිය යහමඟට යොමු කිරීමය. බෞද්ධයන් හැටියට විෂය කරගන්නේ බුදුදහමයි. බුදුදහමේ පවත්නා සාරාර්ථය උකහා ගැනීමෙන් හොඳ දිවියක්‌ නිර්මාණය කරගත හැකිය. යහපත් දිවියක්‌ තමයි බුදුසමයෙන් අපේක්‌ෂා කරන්නේ.

දහම යථාවාදී තතාකාරී ලෙස අවබෝධකොටගත යුතුය. මතුපිටින් නොව පූර්ණ දහම උකහාගත යුතුය. එසේ උකහා නොගතහොත් දෙබිඩි චරිතයක්‌ බවට පත්වෙයි. අභ්‍යන්තරයේ මෙන්ම බාහිර වශයෙන් චරිතය ඒකාකාරී විය යුතුය. දෙබිඩි චරිතයක්‌ ඉස්‌මතු නොවිය යුතුය.

ආත්මයට ධර්මය විෂය කරගත යුතුය. ජීවිතයේ නිහතමානීකම, සංවේදිතාව මතුවන්නේ ධර්මතා මතය. පුද්ගලයා ක්‌ෂණික තීරණ ගන්නේ ධර්මයට නැඹුරු නොවීම අනුවය. දඩබ්බර, අමානුෂික දේවල් කරන්නට පුද්ගලයා යොමුවන්නේ ධර්මයෙන් තොරවීම නිසාය. හොඳ – නරක පිළිබඳව විනිශ්චයක්‌ ගන්නට අපහසුවීමට මූලික හේතුව ධර්මයෙන් දුරස්‌ථවීමයි.

තමන්ට කවරකු හෝ වරදක්‌ කළ විට ඒ අයගෙන් පළිගන්නට යන්නේ ධර්මයට නැඹුරු නොවීම නිසාය. මෙසේ පළිගන්නට යොමුවන්නේ සිත තැන්පත් නොවීම හේතුකොටගෙනය. තමන්ගේ දියණියට අතවර කළ තැනැත්තා අධිකරණ භූමියෙන් පිටතට එද්දී දියණියගේ පියා පෙම්වතාටත් (අතවර කළ) ඔහුගේ නැගණියටත්, පියාටත් නියනකින් ඇන පළිගන්නට යාමෙන් පියා මියගිය අතර අනෙක්‌ දෙදෙනා බරපතළ තුවාල ලැබ රෝහල්ගත කිරීමේ පුවතක්‌ අපට දැනගන්නට ලැබිණි. මේ තත්ත්වය හේතුකොට නියනෙන් ඇන්න දියණියගේ පියා අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. මෙයට මූලික වූයේ පළිගැනීමයි. පළිගන්නට යාමෙන් දෙපාර්ශ්වයම මහත් අසීරු තත්ත්වයන්ට පත් වූහ. මෙබඳු තත්ත්වයක්‌ ඇතිවූයේ දෙපාර්ශ්වයටම ධර්මය පිළිබඳව අවබෝධයක්‌ නොමැතිකම නිසාය.

පැවැත්ම තීරණය කිරීම

දහම තමයි දිවියේ ආත්මය වන්නේ. ජීවිතයේ පැවැත්ම තීරණය කරන්නේ ධර්මකාමීත්වයයි. ඉවසීම ඇතිකරන්නේ ධර්ම මාර්ගයයි. සමාජයේ සෙස්‌සන් ගැනද මානව භක්‌තියෙන් යුතුව නෙත් – සිත් යොමු කළ යුතුය. ආත්මාර්ථය පසෙකට දමා පරාර්ථකාමීත්වයට පෙරට ආ යුතුය.

සොබාදහමෙන් මල් පිපෙන්නේ සමාජය සුවඳවත් කිරීමටය. මලේ රොන්වලින් මිනිසා පමණක්‌ නොව සමනලයන්, පක්‌ෂීන්, බඹරුන් ආදි සියල්ල සතුටු කරන්නේ මල්ය. ජීවිතයත් සුවඳවත් විය යුතුය. සුවඳ හමන දිවිය සමාජයටම ආශිර්වාදයකි. පමරාදර්ශිභාවයක්‌ ජනිත කරන දිවිය වර්ණනා කරන්නට ශබ්ද කෝෂයේ වදන් නොමැති තරම්ය.

මහා පාඩම් පොතක්‌

යහපත් දිවිය මහා පාඩම් පොතකි. සමාජයට එම මහා පාඩම් පොතෙන් අප්‍රමාණ දේවල් උකහාගත හැකිය. පොළොන්නරු අවදියේ ‘අමාවතුර’ නමැති සම්භාව්‍ය ගණයට ගැනෙන ග්‍රන්ථය ලියෑවුණේ බුදුරදුන්ගේ ‘නව අරහාදි’ ගුණවලින් ‘පුරිසධම්ම සාරථි’ ගුණය මුල්කොටගෙනය. ජනතාව අතර මහත් ආන්දොaලනයක්‌ ඇතිකරන්නට මේ කෘතිය අනුබලයක්‌ විය. සෙසු නව ගුණ මොනවාද යන්න ගැන සොයන්නට සමාජය කෙරෙහි මහත් කුතුහලයක්‌ ඇතිවිය. එහි ප්‍රතිඵලයක්‌ තමයි ගුරුළුගෝමිගේ අමාවතුරෙන් පසුව විද්‍යා චක්‍රවර්තියේ ‘බුත්සරණ’ ග්‍රන්ථය බිහිවූයේ.

අමාවතුර – බුත්සරණ බඳු ග්‍රන්ථ අද්‍යතන සමාජයේ අය පරිශීලනය කරන්නේද? මේ ග්‍රන්ථ පුන පුනා පරිශීලනය කරනවා නම් තමන්ගේ සිත දමනය කරගන්නට පුළුවන. එය ඒ සඳහා ප්‍රබල සාධකයකි. සිsත විවිධ පැතිකඩවලට යොමුවන්නට යැමෙන් සංකීර්ණ තලයකට පත්වෙයි. මේ සංකීර්ණතාව මත පුද්ගල මනස වරදට යොමුවන්නේ නිතැතිනි. නිරන්තරයෙන්ම වරදට යොමුවන සිතෙන් පුද්ගලයාටත්, සමාජයටත් සෙතක්‌ වන්නේ නැත.

පුද්ගලයාගේ ක්‍රියාකාරීත්වය, හැසිරීම් රටාව මත ඔහු කෙබඳු ගණයට පත්වන්නෙක්‌ද යන්න අපට නිර්ණය කළ හැකිය. ධර්මයට යොමුවූ තැනැත්තා වැරැදි කරන්නට දක්‌වන්නේ මහත් බියකි. වරදෙහි විපාක, ප්‍රතිවිපාක පිළිබඳව හොඳ අවබෝධයක්‌ ඇත. ධර්මයේ අගය, වටිනාකම මෙයින්ම මතුවෙයි.

තමන්ගේ සිඟිති බිලිsඳිය පොළොවේ ගසා මරන්නට තරම් පියා දරුණු වූයේ ඇයි? ධර්මය පිළිබඳ යථාවබෝධ ඥනයක්‌ එම පුද්ගලයාට නොතිබීම නිසයි, මෙබඳු අතිශෝචනීය තත්ත්වයයක්‌ ඇතිවූයේ. තමන්ගේ ඥන ශක්‌තියෙන්, ජානවලින් බිහිකළ බිළි¹ හිතක්‌ පපුවක්‌ නැතිව පොළොවේ ගසා මරා දමන්නට තරම් දරුණු වූයේ ධර්මකාමීත්වයෙන් දුරස්‌ත වීම හේතුකොට ගෙනය.

මෙවන් පුද්ගලයන්ට ආත්මයෙන් ගැලවෙන්නට හැකියාවක්‌ තිබේද? අනවරාග්‍ර හෙවත් කෙළවරක්‌ නැති භවයෙන් මිදෙන්නැයි අප නිතරම කල්පනා කළ යුත්තේ. ධර්මකාමී පුද්ගලයාගේ දිවිය තමන් පසු පස යන සෙවණැල්ල සේය. අධර්මකාමී පුද්ගලයා ගවයින් පසුපස යන ගැලමෙනි. මහාබරක්‌ දරාගෙන දිගු ගමනක්‌ යයි. ගමන කෙටිකරගත යුතුව තිබියදී තවදුරටත් ඒ ගමන දිගු කරන්නේ ඇයි?

හැසිරීම් රටාව

පුද්ගලයා නිවසේ ගතකරන ආකාරය, හැසිරීම් රටාව නිර්ණය කරන්නට අතිශයින්ම අනවරතයෙන්ම බලපාන්නේ ධර්මකාමී දිවි පෙවෙතයි. තමන් යන යන තැනට ධර්මකාමී දිවිය රැගෙන යා යුතුය.

බුදුරදුන් පිරිනිවන් පෑමෙන් පසු වන්දනය කරන්නේ කාටදැයි දිනක්‌ ඇසූ අවස්‌ථාවේදී බුදුරදුන් කියා සිටියේ ඇයි මගේ ධර්මයට වන්දනය කරන ලෙසයි. සත්‍ය දහම, පිරිපුන් දහම පසුපස යන කවරකුටත් වරදින්නේ නැත. වරදින්නේ දහම අතට නොගත් පුද්ගලයන්ටය. දහමෙන් කරන්නේ තැන්පත් නුවණක්‌ ජනිත කිරීමයි. චරිතය වර්ණවත් කරන්නේත් ධර්මයයි.

ප්‍රිය වදන් තෙපලීම

යහපත් චරිත ඇසුරු කරන්නට අප නිතරම වෙහෙසගත යුතුය. යහපත් චරිතයෙන් අපට බොහෝ දේවල් ඉගෙනගත හැකිය. ඒ අනුව වරදට පෙළඹෙන්නේ නැත. වරදට, අපරාධයට මුල්වන්නේ දහම් සිතුවිලිවලින් තොරවීම හේතුකොට ගෙනය.

ආවේගශීලී හැඟීම් හේතුකොටගෙන පුද්ගලයා ක්‌ෂණික තීරණ ගන්නට යොමුවෙයි. මේ හේතුව නිසා භයානක ප්‍රතිඵල ඇතිවන්නට පුළුවන. වචන භාවිතය ගැනත් පුද්ගලයා පරිස්‌සම් විය යුතුය. ධර්මකාමී පුද්ගලයාගේ වදන් ප්‍රසන්නය. එම වදන්වලට යළි යළිත් සවන් දෙන්නටයි යොමුවන්නේ. ප්‍රියවදන් තෙපලීම මුඛ්‍යාර්ථයයි.

ඇතැම් පුද්ගලයන් කතා කරන්නේ අප්‍රසන්න ආකාරයෙනි. එම වදන්වලට යළි යළිත් සවන් දෙන්නට සෙස්‌සන් යොමු වන්නේ නැත. රළු-අහිමිරි වදන් තෙපලන්නට යොමුවීමෙන්ද වළකින්න. මිනිසාට එම වදන් විෂය නොවේ. ධර්මාවබෝධය නැති පුද්ගලයායි අප්‍රසන්න වදන් තෙපලන්නේ. ඔහු කතාකරන්නේ ගහගන්න ආකාරයෙනි. මෙයද පුද්ගලයාගේ අභාග්‍යයයි.

දිවියේ යථා තත්ත්වය නොදැන යන ආත්මය අවසන් වන්නේ කොතැනින්ද යන්න ඔහුටම ගැටලුවකි. ජීවිතයේ යථාර්ථය මැනවින් අධ්‍යයනය කොටගත් පුද්ගලයාට ගැටලු මතුවන්නේ නැත. මන්ද යත් යමකු ඉපදුනොත් මියයනවා, යමක්‌ ඇතිවුණොත් නැතිවෙනවාය යන අනිත්‍ය ස්‌වභාවය මැනවින් දන්නා බැවිනි.

අනිත්‍ය ස්‌වභාවය

මෙලොව කිසිවක්‌ ස්‌ථිර නැත. අනිත්‍යයෑයි බුදුරදුන් පැවැසුවේ ඒ හේතුව නිසාය. ඊට පසු දුකය. දුක දිගටම පවත්වනු ලැබේ. සැපයත් ඇත්නම් ඒ සැප තාවකාලිකය. සදාකාලික වශයෙන් සැපයක්‌ නැත. ඉන් අනතුරුව අනාත්මභාවය මතුවෙයි. අනාත්මභාවය හේතුකොටගෙන අනවරාග්‍ර භවයේ අනන්ත අපමාණ ලෙස පුද්ගලයා සැරිසරයි. මේ දුක නැතිකරගන්නට, තුනීකර ගන්නට පුද්ගලයා සිතට ගත යුතුය.

අනිත්‍යයෑයි – දුක්‌ඛයි – අනාත්මයි යන තිලකුණු පුද්ගලයා නිතරම මෙනෙහි කළ යුතුය. ධර්මයට යොමුවෙනවාය, නැඹුරු වෙනවාය යනුවෙන් පවසන්නේ ඒ හේතුව නිසාය. අනුන්ට හිංසනයක්‌ නොවන අන්දමට තමන් දිවි ගෙවිය යුතුය. අහිංසාවාදීව දිවිය පවත්වාගෙන යන්නට බුද්ධිමත් පුද්ගලයා සිතටගත යුතුය.

බලය මත රැඳුණු පුද්ගලයාට ධර්මය අමතකවෙයි. බලයෙන් හිස උදුම්මාගන්නේ මෝහය හෙවත් මෝඩකම හේතු කොටගෙනය. තමන් දිවි ගෙවන පරිසරය ඉතා පිරිසිදුව තබාගත යුතුය. බුදුරදුන් මෙය අපට ප්‍රථමයෙන්ම පෙන්වා දුන්නේය. සෙස්‌සන්ගේ සිත්ගන්නා ආකාරයට නිවසේ පරිශ්‍රය තබාගත යුතුය. පුද්ගල චරිතය කෙබඳුද යන්න තීන්දු කරන්නේ පුද්ගලයා දිවිගෙවන පරිසරයය. පරිසරය කලාත්මක ස්‌වරූපයෙන් යුක්‌ත නම් එතැන පුද්ගලයාගේ චරිතය හෙළි කරයි.

පහන් සිතුවිලි මතුවීම

පහන් සිතුවිලි ධර්මකාමී දිවියකින් හෙළිවෙයි. එම සිතුවිලි ගොන්න අන් අයට දායාද කිරීමයි අරමුණ වියයුත්තේ. ඊර්ෂ්‍යාව, කුහකකම, වෛරය, අමනාපය දිවියෙන් තොර කර ගත යුතුය. මේවා තියාගෙන යහ මාර්ගයට යොමු විය නොහැකිය.

අන් අයගේ යහපතට අකුල් හෙලන්න එපා. ඒ යහපත තවදුරටත් වර්ධනය කරන්න උදව් කරන්න. ධර්මකාමී දිවි පෙවෙතක මූලික අභිප්‍රාය වන්නේත් එයයි. අන් අයගේ ප්‍රගතියට සතුටුවෙන්න. ඒ දෙස ඉවත බලන්න එපා. යමෙක්‌ දියුණුවට අරඅඳින ගමන කඩා ඉහරවන්නත් එපා. සහනශීලී – ධර්මකාමී දිවි පෙවෙතක මූලික අභිප්‍රාය වන්නේ සමාජය සෙස්‌සන් දෙස තමන්ගේ දිවිය දෙසට බලන ආකාරයටය.

ධර්මයෙන් පරිපෝෂිත පුද්ගලයාගේ ඊළඟ භවය ගැන ගැටලුවක්‌ – ප්‍රශ්නයක්‌ අර්බුදයක්‌ ඇති නොවෙයි. ඉතාම සතුටින් මරණය කරා යා හැකිය. කවදා හෝ මරණයට සමීපවන පුද්ගලයාට නිර්භවයම එයට සූදානම්ව එඩිතරව මුහුණ දිය හැකිය. සමාජයේ බොහෝ අය සිතා සිටින්නේ නොමැරෙන අය ලෙසය. ඒ අධර්මයට නැඹුරු වූ පුද්ගලයාය. ධර්මකාමී පුද්ගලයා මැරෙන බව දැනගෙන ජීවත්වෙයි. සංසාරය කෙටිකර ගැනීමට ඉවහල් වන්නේ එයයි.

« Newer Posts - Older Posts »

Categories